CÁN BỘ LÀM CÔNG TÁC KHIẾU TỐ HỌC TẬP VÀ LÀM THEO LỜI DẠY CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH : "CÔNG MINH, CHÍNH TRỰC, KHÁCH QUAN, THẬN TRỌNG, KHIÊM TỐN"
NGUYỄN HUY MIỆN - Vụ trưởng Vụ 7 Viện kiểm sát nhân dân tối cao
Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cán bộ Kiểm sát "Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn”, 47 năm qua, ngành Kiểm sát nhân dân nói chung, cán bộ làm công tác khiếu tố nói riêng đã có nhiều cố gắng để hiểu đúng, vận dụng đúng lời dạy của Người vào thực tiễn công tác, vào từng nhiệm vụ, chức trách cụ thể của Vụ khiếu tố, Phòng khiếu tố, Bộ phận khiếu tố ở cả ba cấp Kiểm sát.
Trước ngày 01/10/2004, theo quy định của Điều 12 Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 thì “Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật về khiếu nại, tố cáo theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật”. Thời kỳ này, Viện kiểm sát nhân dân các cấp vừa làm nhiệm vụ giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền, vừa có trách nhiệm kiểm sát việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo trong các lĩnh vực hành chính, kinh tế, xã hội của các Bộ, Ngành, Uỷ ban nhân dân các cấp, các tổ chức kinh tế, xã hội.
Từ ngày 01/10/2004, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Khiếu nại, tố cáo năm 2004 đã bãi bỏ Điều 12. Đồng thời, các văn bản pháp luật: Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 (có hiệu lực từ 01/7/2004); Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004 (có hiệu lực từ 01/01/2005); Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 (có hiệu lực từ 01/7/2004) đều quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân các cấp là tập trung giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo tư pháp của các cơ quan tư pháp theo quy định của pháp luật. Như vậy, phạm vi kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo hẹp đi nhiều so với quy định của pháp luật trước ngày 01/10/2004.
Trong 4 năm gần đây, công tác kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực tư pháp đã có một số kết quả tốt:
Năm 2004, Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã kiểm sát trực tiếp tại 385 cơ quan tư pháp, ban hành 80 văn bản kháng nghị, 305 kiến nghị, hầu hết các văn bản này đều được các cơ quan tư pháp chấp nhận.
Năm 2005, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã chủ trì phối hợp với các cơ quan tư pháp Trung ương xây dựng các Thông tư liên tịch số 02 và số 03 hướng dẫn giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự, trong tố tụng dân sự; tiến hành tổng kết việc thực hiện Chỉ thị số 09 của Ban Bí thư, 6 năm thực hiện Luật khiếu nại, tố cáo, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã kiểm sát chặt chẽ việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo tư pháp do Viện kiểm sát nhân dân tối cao chuyển đến các cơ quan tư pháp Trung ương, các cơ quan tư pháp địa phương. Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã tiến hành kiểm sát trực tiếp tại 306 đơn vị thuộc các cơ quan tư pháp về giải quyết khiếu nại, tố cáo tư pháp; đã kết thúc kiểm sát tại 300 đơn vị, ban hành 26 văn bản kháng nghị, 253 kiến nghị, nhận được 237 văn bản tiếp thu kháng nghị, kiến nghị của Viện kiểm sát nhân dân.
Ngày 31/5/2005, Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Kiến nghị số 1355/VKSTC-V7 gửi Bộ trưởng Bộ Công an yêu cầu khắc phục vi phạm pháp luật trong việc Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra ký Kết luận điều tra không tuân thủ Điều 329 Bộ luật Tố tụng Hình sự. Bộ Công an đã có Công văn số 761/C16 ngày 06/7/2005 tiếp thu và đã chỉ đạo cấp dưới khắc phục vi phạm.
Năm 2006, Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã tiến hành trực tiếp kiểm sát được 173 đơn vị thuộc các cơ quan tư pháp, đã ban hành 173 văn bản kiến nghị, kháng nghị yêu cầu các cơ quan tư pháp khắc phục vi phạm. Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã tăng cường kiểm tra, đôn đốc việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo tư pháp của các cơ quan tư pháp các cấp (cơ quan điều tra các cấp giải quyết và thông báo kết quả đạt 65,4%; Cơ quan thi hành án các cấp giải quyết đơn và thông báo kết quả đạt 70,6%; cơ quan Toà án các cấp giải quyết đơn và thông báo kết quả đạt 53,3%).
Sau khi nghiên cứu Thông tư số 10 ngày 26/9/2005 của Bộ Công an hướng dẫn giải quyết khiếu nại, tố cáo trong ngành Công an nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân tối cao thấy Thông tư này có một số nội dung không phù hợp Bộ luật Tố tụng Hình sự, Luật Khiếu nại, tố cáo; đã có các Văn bản số 4186 ngày 15/12/2006 và Văn bản số 162 ngày 16/01/2007 gửi Bộ Công an yêu cầu xem xét sửa đổi các nội dung không phù hợp pháp luật. Ngày 24/01/2007, Lãnh đạo Bộ Công an đã chỉ đạo Vụ pháp chế, Thanh tra Bộ nghiên cứu đề xuất Bộ trưởng sửa đổi, bổ sung Thông tư số 10 theo kiến nghị của Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 09 của Ban Bí thư Trung ương Đảng và kết luận của Ban Bí thư tại Hội nghị tổng kết thực hiện Chỉ thị số 09, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã phát huy có hiệu quả vai trò chủ trì phối hợp kiểm tra, rà soát việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo tư pháp, để cùng các cơ quan tư pháp Trung ương xây dựng, ban hành Kế hoạch số 02/LNTP/VKSTC-TATC-BCA-BQP-BTP ngày 03/5/2006 và tổ chức thực hiện ở cả ba cấp đạt kết quả tốt. Chính tác động liên tục, thường xuyên và có hiệu quả, cùng với hoạt động kiểm sát giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo của Viện kiểm sát nhân dân các cấp do Vụ khiếu tố tăng cường chỉ đạo đã làm cho hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo tư pháp của các cơ quan tư pháp đi dần vào nề nếp, có chuyển biến mạnh về chất.
Trong 8 tháng đầu năm 2007, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã chủ trì phối hợp với các cơ quan tư pháp Trung ương xây dựng, ban hành Kế hoạch liên ngành số 34 ngày 09/8/2007 để tiến hành sơ kết 2 năm thực hiện Thông tư liên tịch số 02, hướng dẫn giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự. Đồng thời, Vụ khiếu tố đã tham mưu giúp lãnh đạo Viện xây dựng dự thảo Quy chế phối hợp trong giải quyết khiếu nại, tố cáo tư pháp giữa các cơ quan tư pháp Trung ương gửi các ngành tư pháp Trung ương góp ý trước khi ký ban hành.
Viện kiểm sát nhân dân tối cao còn trực tiếp kiểm sát việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo tư pháp trong lĩnh vực thi hành án thuộc Bộ Tư pháp và ban hành kiến nghị số 2034/VKSTC-V7 ngày 15/6/2007 yêu cầu Bộ Tư pháp khắc phục vi phạm pháp luật.
Sở dĩ công tác khiếu tố có được các chuyển biến tích cực và rõ nét trong các năm qua là do đội ngũ cán bộ làm công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã nêu cao tinh thần trách nhiệm, tu dưỡng và rèn luyện theo lời Bác Hồ dạy đối với cán bộ kiểm sát: “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn”.
Trong quá trình tiếp công dân, phân loại, xử lý đơn, cán bộ khiếu tố chúng tôi đã lắng nghe dân nói, đọc kỹ đơn dân khiếu nại để hướng dẫn người dân đến đúng nơi có thẩm quyền giải quyết. Sáng suốt và công bằng trong bố trí tiếp dân, ai đến trước được tiếp trước, ai đi khiếu cho mình, ai đi làm “cò kiện” cũng được cán bộ tiếp dân phân biệt rạch ròi để có biện pháp ứng xử rõ ràng. Sáng suốt còn được thể hiện rõ đâu là đơn đã được giải quyết cuối cùng, thôi không thụ lý nữa, đâu là đơn kêu oan, đơn bức xúc kéo dài cần xem xét gấp. Công bằng về quyền và về nghĩa vụ của các công dân đến khiếu kiện. Cán bộ khiếu tố cần nói rõ cho người dân hiểu là họ có quyền khiếu nại, tố cáo nhưng không được la hét, gào thét tại Phòng tiếp dân, ai có hành vi quá khích cần báo ngay cho bảo vệ cơ quan, hoặc lực lượng Cảnh sát bảo vệ để có biện pháp răn đe kịp thời.
Cán bộ tiếp dân phải có tính ngay thẳng, khiêm tốn. Khi tiếp dân cũng như khi đối thoại lần giải quyết sau cùng, cán bộ khiếu tố đều cần phải ôn tồn, điềm đạm, song phải thẳng thắn nói rõ lý do đơn không được giải quyết nữa, hay đơn đã giải quyết như vậy là có lý, có tình, không úp mở, không hứa hẹn với người đến khiếu nại. Cán bộ khiếu tố hoàn toàn khách quan đối với vụ việc khiếu kiện, không bị lệ thuộc bất cứ yếu tố nào; không vướng bận gì về lợi ích hay đặc lợi nào. Từ đó, có đủ tỉnh táo để phân biệt đơn đó thuộc quan hệ pháp luật nào, ai có đủ thẩm quyền giải quyết, có còn thời hiệu, thời hạn không? Đơn đó có cơ sở hay làm để cầu may; có khách quan thì xem xét, đề xuất giải quyết đơn hoặc xác minh đơn trước khi giải quyết mới được vô tư, công bằng.
Đối với cán bộ làm công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, đức tính này cực kỳ cần thiết, có thận trọng, có đắn đo, có suy tính kỹ càng mới làm cho đơn kêu oan, đơn khiếu nại, đơn tố giác, tố cáo sớm được xem xét, giải quyết. Việc của cán bộ tiếp dân không đơn thuần là tiếp dân và nhận đơn là xong, mà còn phải nghe kỹ lời trình bày của họ, ghi chép cẩn thận, nếu đơn thuộc thẩm quyền cơ quan khác thì hướng dẫn cho người dân đến khiếu đúng địa chỉ; nếu đơn thuộc thẩm quyền Viện kiểm sát nhân dân cấp mình thì phải chuyển đến bộ phận nghiệp vụ có chức năng giải quyết, tiếp đó phải thường xuyên kiểm tra, đôn đốc việc giải quyết, bảo đảm thời hạn luật định, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho người dân.
Cán bộ kiểm sát nói chung, cán bộ làm công tác khiếu tố nói riêng đều phải tuân thủ nghiêm túc lời dạy về tính khiêm tốn của Bác Hồ; làm công tác khiếu tố là thường xuyên tiếp xúc với người dân, trong khi đó người dân có trình độ văn hoá, nhận thức khác nhau như: Người có học, người ít học; người tiến bộ, người lạc hậu; người nói nhiều, người ít nói… Xác định là cán bộ khiếu tố phải thật sự khiêm tốn, lắng nghe ý kiến trình bày của người dân, nếu không rõ phải hỏi thêm, nếu họ không có đơn thì cán bộ khiếu tố phải hỏi kỹ và ghi đơn giúp họ; người không biết chữ thì yêu cầu họ điểm chỉ vào đơn. Tuyệt đối không được cáu giận, to tiếng với người dân đến khiếu nại, không được cho rằng mình là cán bộ tiếp dân là cao hơn họ về hiểu biết, về trình độ…
Ngoài ra, các đức tính mà Bác Hồ dạy cán bộ Kiểm sát nêu trên, chúng tôi thấy rằng tư tưởng của Người về phong cách gần dân, trọng dân càng làm cho cán bộ ngành Kiểm sát nói chung, cán bộ làm công tác khiếu tố nói riêng thêm thấm nhuần sâu sắc; mọi cán bộ Kiểm sát đều xuất thân từ nhân dân, dù hoạt động ở Viện kiểm sát nhân dân cấp nào cũng đều là để phục vụ nhân dân, là đầy tớ của nhân dân. Do đó, những năm qua, tuy cán bộ khiếu tố thuộc Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã học tập để làm theo 5 đức tính mà Bác Hồ dạy, song đối chiếu với những yêu cầu công tác đặt ra, với phong cách đạo đức sáng ngời của Bác Hồ thì chúng tôi xét thấy còn phải cố gắng làm nhiều, làm tốt hơn nữa. Nhân cuộc sinh hoạt chính trị to lớn do Đảng ta phát động: “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, đội ngũ cán bộ làm công tác khiếu tố thuộc Viện kiểm sát nhân dân các cấp tiếp tục tu dưỡng, rèn luyện học tập và làm theo 5 đức tính mà Bác Hồ đã dạy, để đưa hoạt động công tác khiếu tố đạt nhiều chuyển biến mạnh mẽ hơn nữa.