HỌC TẬP VÀ LÀM THEO LỜI DẠY CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH "CÔNG MINH, CHÍNH TRỰC, KHÁCH QUAN, THẬN TRỌNG, KHIÊM TỐN" TRONG CÔNG TÁC THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA ÁN AN NINH
LÊ THỊ KIM OANH - Kiểm sát viên VKSNDTC Vụ 2 Viện kiểm sát nhân dân tối cao
1. Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Đảng ta, lãnh đạo và dẫn dắt toàn Đảng, toàn dân ta đấu tranh giành thắng lợi vẻ vang như ngày nay. Lúc sinh thời Người hằng quan tâm và dày công xây dựng Đảng ta thành một khối vững mạnh, trong sạch, chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng, đào tạo, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên đặc biệt là thế hệ trẻ trở thành con người vừa hồng vừa chuyên. Trong cuộc sống, Người coi trọng cả đức và tài, song đức là gốc. Suốt cả cuộc đời Người hy sinh cho sự nghiệp cách mạng, cho dân tộc độc lập, cho cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân và cho toàn nhân loại. Người dành tất cả tình yêu thương cho đồng bào, đồng chí, già, trẻ, gái, trai, miền xuôi, miền ngược, Bắc cũng như Nam. Mỗi một bài nói, bài viết, mỗi lời căn dặn, một buổi gặp gỡ, công tác của Người đều chứa đựng ý nghĩa tư tưởng, hành vi và quan hệ đạo đức cách mạng sáng ngời. Con người, cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Người đều là tấm gương đạo đức cho toàn Đảng, toàn dân ta học tập suốt đời.
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm việc bồi dưỡng nâng cao đạo đức cách mạng đối với cán bộ, đảng viên. Người xác định làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới, là sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ. Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa. Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang. Đạo đức cách mạng không phải từ trên trời sa xuống, nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố, cũng như "ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong". Có đạo đức cách mạng thì gặp khó khăn gian khổ thất bại cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước. Vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng, của giai cấp, của dân tộc và của loài người mà không ngại ngần hy sinh tất cả lợi ích riêng của cá nhân mình. Có đạo đức cách mạng thì gặp thuận lợi và thành công cũng giữ vững tinh thần chịu đựng gian khổ, lo hoàn thành tốt nhiệm vụ chứ không kèn cựa về mặt hưởng thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo. Theo Người thì cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là phẩm chất đạo đức trung tâm của đạo đức cách mạng. Người đã căn dặn “Đảng ta là một Đảng cầm quyền, mỗi đảng viên và cán bộ phải thực sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, phải thực sự cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ trung thành của nhân dân”.
Trong mỗi lĩnh vực công tác, đối với mỗi đối tượng khác nhau Bác Hồ đều có những tư tưởng tình cảm, lời dạy rất sâu sắc cụ thể, Bác hiểu rõ được đặc trưng, nhiệm vụ đặc thù của từng đội ngũ cán bộ để đặt ra những yêu cầu về phẩm chất, đức tính riêng do bối cảnh yêu cầu nhiệm vụ cụ thể mà chỉ có Người với tầm nhìn xa trông rộng mới đúc kết thành những bài viết, lời nói chứa đựng những tư tưởng rất lớn, rất sâu sắc.
Trong lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tội phạm, Người nhận rõ được vai trò quan trọng của pháp luật trong đời sống xã hội, coi pháp luật là phương tiện để duy trì sức mạnh của Nhà nước. Bác Hồ khẳng định pháp luật của chúng ta bảo vệ quyền tự do dân chủ của nhân dân lao động đồng thời đấu tranh loại bỏ áp bức bất công. Trong thư gửi Hội nghị công tác tư pháp tháng 02/1948, Người viết “cán bộ tư pháp phải tuyệt đối trung thành” và “các bạn là những người phụ trách thi hành luật pháp, lẽ tất nhiên các bạn phải nêu cao tấm gương “phụng công thủ pháp” chí công vô tư cho nhân dân noi theo”. Đối với những hành vi phạm tội, Bác có thái độ chỉ đạo xử lý rõ ràng “nếu làm gương không xong thì phải dùng pháp luật mà trị”. Người yêu cầu mọi tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể… phải triệt để chấp hành pháp luật, bất kể người nào vi phạm cũng phải được xử lý nghiêm minh. Người khẳng định đấu tranh chống tội phạm là nhiệm vụ trọng tâm của các ngành tư pháp, tuy nhiên cũng không thể sao nhãng vấn đề phòng ngừa. Người nói “xét xử là tốt nhưng nếu không phải xét xử thì càng tốt hơn”. Quan điểm tư tưởng đó của Người đã đặt nền móng cho việc hình thành phương châm lấy giáo dục thuyết phục là chính và luôn coi trọng công tác phòng ngừa trong công tác đấu tranh xử lý tội phạm của Đảng và Nhà nước ta.
2. Ngành Kiểm sát nhân dân được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao cho chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp. Trong lĩnh vực hình sự, ngành Kiểm sát là một trong những cơ quan trực tiếp đấu tranh phòng chống tội phạm bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền tự do dân chủ của công dân, đồng thời thay mặt Nhà nước truy tố người phạm tội ra trước Toà án và bảo đảm các hoạt động điều tra tuy tố, xét xử, thi hành án hình sự, thực hiện được đúng quy định của pháp luật. Đây là chức năng, nhiệm vụ đặc thù của ngành Kiểm sát, do vậy cán bộ Kiểm sát phải có những phẩm chất đạo đức tốt để thực hiện nhiệm vụ. Để thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, người Kiểm sát không chỉ có những phẩm chất đạo đức của người cán bộ nói chung là “Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, phải có những mục tiêu, lý tưởng cao đẹp “Trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua…” mà còn phải có 5 đức tính “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn” như lời dạy của Người đối với cán bộ ngành Kiểm sát.
Trải qua 47 năm xây dựng và trưởng thành, dù đã có những thay đổi về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát cho phù hợp với quá trình phát triển của đất nước qua các thời kỳ nhưng lời dạy của Bác Hồ đối với cán bộ Kiểm sát vẫn còn nguyên giá trị. Trong giai đoạn hiện nay, để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong bối cảnh cải cách tư pháp ở nước ta đang được tiến hành thì việc học tập và làm theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh được coi là nhiệm vụ thường xuyên và rất cần thiết đối với cán bộ của ngành Kiểm sát.
3. Từ thực tiễn công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án an ninh trong những năm qua có thể thấy rằng đối với đội ngũ Kiểm sát viên, cán bộ được phân công thực hiện khâu công tác này, việc vận dụng đúng và thực hiện đầy đủ 5 đức tính của người cán bộ Kiểm sát có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia góp phần bảo đảm việc xử lý vụ án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội.
Đấu tranh chống và phòng ngừa các tội xâm phạm an ninh quốc gia là một nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược bảo vệ an ninh lãnh thổ, góp phần bảo đảm ổn định và phát triển chế độ chính trị. Đây là một nhiệm vụ có không ít khó khăn phức tạp, đòi hỏi người cán bộ Kiểm sát không chỉ nắm vững pháp luật và nghiệp vụ công tác kiểm sát mà còn phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, vận dụng đúng đắn các quan điểm tư tưởng, chỉ đạo của Đảng trong giải quyết các vụ việc cụ thể ở các thời điểm xác định. Trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được phân công, cán bộ, Kiểm sát viên làm công tác kiểm sát điều tra án an ninh luôn thấm nhuần tư tưởng chỉ đạo đó, thấm nhuần lời dạy của Bác Hồ, nhất là tư tưởng “khách quan, thận trọng” và vận dụng vào hoạt động thực tiễn để đạt hiệu quả cao nhất.
Cùng với Cơ quan điều tra, công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án an ninh đã góp phần phát hiện và xử lý kịp thời các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia, triệt phá nhiều tổ chức phản cách mạng có sự móc nối giữa các phần tử bất mãn, tiêu cực ở trong nước với các tổ chức phản động người Việt lưu vong có sự tiếp tay của các thế lực thù địch ở nước ngoài. Trong lĩnh vực an ninh tư tưởng - văn hoá đã phối hợp chặt chẽ với các ngành phân loại và xử lý nhiều vụ bọn phản động đội lốt tôn giáo, nhân sĩ trí thức để hoạt động tuyên truyền, xuyên tạc sự thật, kích động hận thù phá hoại chính sách đoàn kết dân tộc, tôn giáo… Các vụ tuyên truyền, tán phát các tài liệu phản động, các ấn phẩm văn hoá độc hại được kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm khắc trước pháp luật, có tác dụng giáo dục phòng ngừa.
Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay khi nước ta hội nhập quốc tế, với những thời cơ và thách thức mới, yêu cầu của sự nghiệp cách mạng và yêu cầu cụ thể, trực tiếp của công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, giữ vững kỷ cương pháp chế đòi hỏi người cán bộ Kiểm sát phải có nhận thức đúng đắn hơn và tích cực, chủ động, sáng tạo hơn trong khi thực hiện nhiệm vụ công tác của mình.
Một vấn đề rất quan trọng trong xử lý tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia là việc phân hoá đối tượng phạm tội. Đối tượng phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia không chỉ là những phần tử chống đối với ý thức giai cấp sâu sắc mà còn cả những người mơ hồ về lập trường giai cấp, là sự ngộ nhận nhất thời về chính trị, thậm chí bị mua chuộc, lôi kéo bởi những nhu cầu vật chất tầm thường, ngoài những kẻ chủ mưu, cầm đầu thì có không ít những người lao động không có việc làm, những người có hoàn cảnh khó khăn dẫn đến việc phạm tội. Việc xem xét tính chất vụ án, hoàn cảnh và nhân thân của người phạm tội để có biện pháp xử lý đúng đắn không chỉ có ý nghĩa cảm hoá và giáo dục người phạm tội mà còn đề cao tính nhân văn của pháp luật Nhà nước ta.
Những thành tích kết quả đã đạt được hay những tồn tại, yếu kém của công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án an ninh là sự phản ánh chất lượng của người cán bộ. Ngoài những yêu cầu về “tâm - đức” thì công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án an ninh đòi hỏi người cán bộ Kiểm sát phải có những tư duy chính trị sâu sắc để có thể vận dụng đúng đắn chính sách, quan điểm của Đảng vào việc xử lý các vụ việc cụ thể.
Giải quyết một vụ việc xâm phạm an ninh quốc gia không chỉ là sự vận dụng một cách “khuôn phép” những quy định của pháp luật hình sự mà trong một giới hạn nhất định nó còn là sự tổng hợp các yếu tố chính trị - pháp luật - xã hội, để lựa chọn một quyết định đúng đắn. Đó cũng là những yêu cầu đòi hỏi người cán bộ Kiểm sát phải có bản lĩnh, trí tuệ, có tư duy cách mạng khoa học, có phẩm chất trong sáng, thực hiện tốt lời dạy của Bác Hồ “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn” để thực hiện tốt chức trách nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước giao phó.