Phát huy tính Đảng trong xây dá»±ng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam

“Cùng với việc thá»±c hiện công cuộc đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghÄ©a, đất nước ta đã và đang từng bước xây dá»±ng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, dưới sá»± lãnh đạo của Đảng. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung Æ°Æ¡ng Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dá»±ng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam trong giai đoạn mới là dấu mốc, là bước chuyển quan trọng. Lần đầu tiên Đảng ta ban hành một Nghị quyết chuyên đề về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a, trong đó xác định các mục tiêu chủ yếu là: Xây dá»±ng hệ thống pháp luật hoàn thiện, được thá»±c hiện nghiêm minh, nhất quán; thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân; quyền lá»±c nhà nước là thống nhất, được phân công rành mạch, phối hợp chặt chẽ, kiểm soát hiệu quả; nền hành chính, tÆ° pháp chuyên nghiệp, pháp quyền, hiện đại; bộ máy nhà nước tinh gọn, trong sạch, hoạt động hiệu lá»±c, hiệu quả; đội ngÅ© cán bộ, công chức, viên chức có đủ phẩm chất, năng lá»±c, thá»±c sá»± chuyên nghiệp, liêm chính; quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả; đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững, trở thành nước phát triển, có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghÄ©a vào năm 2045. Việc thá»±c hiện thành công các mục tiêu này có ý nghÄ©a rất quan trọng, là tiền đề vững chắc để đất nước phát triển bền vững trong ká»· nguyên mới, ká»· nguyên vÆ°Æ¡n mình của dân tộc.

Thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW, trong gần 02 năm qua, chúng ta đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Trong đó, xây dựng pháp luật có nhiều đổi mới, năng lực phản ứng chính sách được nâng cao, góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh; công tác tổ chức thực hiện pháp luật ngày càng gắn kết hơn với xây dựng và hoàn thiện pháp luật; cải cách hành chính, chuyển đổi số được đẩy mạnh và có những kết quả nhất định; công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được triển khai bài bản, thường xuyên và đạt được nhiều kết quả với tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ, xử lý một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực, qua đó giúp tăng cường một bước kỷ cương, trách nhiệm, tính nghiêm minh trong thực thi công vụ.

Tuy nhiên, việc xây dá»±ng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế. Nhận thức về tầm quan trọng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam có lúc, có nÆ¡i chÆ°a đồng đều. Một số chủ trÆ°Æ¡ng, định hướng lớn của Đảng chÆ°a được thể chế kịp thời, đầy đủ hoặc đã thể chế nhÆ°ng tính khả thi không cao; hệ thống pháp luật còn có quy định mâu thuẫn, chồng chéo, chÆ°a phù hợp với sá»± phát triển kinh tế, xã hội, chậm được bổ sung, sá»­a đổi, thay thế. CÆ¡ chế, chính sách, pháp luật chÆ°a tạo dá»±ng được môi trường thá»±c sá»± thuận lợi để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút nguồn lá»±c của các nhà đầu tÆ° trong và ngoài nước cÅ©ng nhÆ° trong Nhân dân. Công tác sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy hành chính Nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lá»±c, hiệu quả, giảm đầu mối, giảm cấp trung gian còn bất cập, một bộ phận còn cồng kềnh, chồng lấn giữa lập pháp và hành pháp, chÆ°a thá»±c sá»± đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu lá»±c, hiệu quả quản lý. Một số bộ, ngành chÆ°a đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phÆ°Æ¡ng, làm thay công việc của địa phÆ°Æ¡ng dẫn đến tồn tại cÆ¡ chế xin, cho, dễ nảy sinh tiêu cá»±c, tham nhÅ©ng. Công tác cải cách hành chính, chuyển đổi số, xây dá»±ng chính quyền điện tá»­, chính quyền số còn hạn chế. Tổ chức thá»±c thi pháp luật, chính sách vẫn là khâu yếu, còn một bộ phận cán bộ chÆ°a chủ động, thiếu trách nhiệm trong thá»±c thi công vụ; tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, "đổ lỗi" cho hệ thống pháp luật để không thá»±c hiện chức trách, nhiệm vụ vẫn còn tồn tại ở một số bộ, ngành, địa phÆ°Æ¡ng.

Những tồn tại, hạn chế nêu trên đã làm suy giảm ý nghĩa, vai trò của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên thực tiễn.

 Äá»ƒ thá»±c hiện các mục tiêu phát triển đất nước trong ká»· nguyên vÆ°Æ¡n mình của dân tộc Việt Nam, đòi hỏi tiếp tục phải đổi mới phÆ°Æ¡ng thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng đối với Nhà nước và xã hội; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và xá»­ lý hài hòa mối quan hệ Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ và phát huy vị trí, vai trò của từng nhân tố này trong quá trình xây dá»±ng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam, trong đó cần chú ý các vấn đề cÆ¡ bản sau đây:

Một là, Äáº£ng ta là Đảng cầm quyền, sá»± lãnh đạo của Đảng là tuyệt đối, trá»±c tiếp, toàn diện, bao trùm mọi lÄ©nh vá»±c chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại… Đặc thù của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam là đặt dưới sá»± lãnh đạo của Đảng. Do đó, xây dá»±ng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a là biện pháp, cách thức để thá»±c hiện thành công mục tiêu của Đảng ta đã được xác định trong Điều lệ Đảng: "xây dá»±ng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thá»±c hiện thành công chủ nghÄ©a xã hội và cuối cùng là chủ nghÄ©a cộng sản". Äáº£ng lãnh đạo bằng đường lối, chính sách; lãnh đạo thể chế hóa đường lối, chính sách thành pháp luật để quản lý Nhà nước và xã hội. NhÆ° vậy, pháp luật trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a cần phải liên tục được hoàn thiện để thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng, phát huy dân chủ, vì con người, công nhận, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Để thá»±c hiện tốt công tác này cần có cÆ¡ chế kiểm soát hiệu quả việc thể chế hóa đường lối, chủ trÆ°Æ¡ng, chính sách của Đảng thành pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, phải có quy trình xây dá»±ng pháp luật chặt chẽ, khoa học, dân chủ để chính sách, pháp luật thể hiện được đầy đủ ý chí, nguyện vọng của nhân dân, bảo vệ lợi ích nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của tổ chức, cá nhân, khuyến khích đổi mới sáng tạo, thu hút mọi nguồn lá»±c cho sá»± phát triển; nhÆ°ng cÅ©ng phải linh hoạt để kịp thời phản ứng chính sách, có giải pháp xá»­ lý kịp thời các vấn đề thá»±c tiễn phát sinh làm chậm sá»± phát triển theo nguyên tắc bảo vệ, bảo đảm lợi ích của quốc gia, dân tộc là trước hết và trên hết. Là cÆ¡ quan thá»±c hiện quyền lập pháp, Quốc hội cần đóng vai trò chủ đạo, có các giải pháp bảo đảm hệ thống pháp luật được ban hành đáp ứng được các yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần phát huy vai trò là cÆ¡ quan có thẩm quyền giải thích pháp luật để những vướng mắc trong thá»±c thi các đạo luật được xá»­ lý kịp thời, đáp ứng yêu cầu của cuộc sống. Trong quá trình tổ chức thi hành pháp luật, Chính phủ cần theo dõi, đánh giá tình hình thi hành pháp luật để kịp thời phát hiện những quy định pháp luật mâu thuẫn, chồng chéo, chÆ°a phù hợp với thá»±c tiễn, cản trở đổi mới sáng tạo, thu hút nguồn lá»±c đầu tÆ°, sản xuất, kinh doanh để có biện pháp xá»­ lý, không để một số điều luật trở thành điểm nghẽn cản trở thá»±c hiện quyền con người, quyền công dân và phát triển kinh tế - xã hội.

Hai là, dưới sá»± lãnh đạo của Đảng, Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng phát huy dân chủ để Nhân dân tham gia hoạt động quản lý Nhà nước theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam, bộ máy nhà nước được tổ chức khoa học, quyền lá»±c nhà nước là thống nhất, có sá»± phân công, phối hợp giữa các cÆ¡ quan trong việc thá»±c hiện quyền lập pháp, hành pháp và tÆ° pháp. Hoạt động công vụ phải bảo đảm sá»± tuân thủ pháp luật, thá»±c hiện quyền hạn theo chức trách, thẩm quyền, có sá»± thanh tra, kiểm tra chặt chẽ. Bên cạnh đó, với đặc điểm của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam là đặt dưới sá»± lãnh đạo của Đảng thì các vị trí lãnh đạo trong bộ máy nhà nước được cÆ¡ cấu các vị trí lãnh đạo cấp ủy đảng tÆ°Æ¡ng ứng chịu trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động của cÆ¡ quan trong bộ máy nhà nước  từ trung Æ°Æ¡ng đến cÆ¡ sở, hình thành cÆ¡ cấu lãnh đạo chặt chẽ của Đảng đối với hoạt động quản lý nhà nước. Từ nguyên lý và thá»±c tiễn này, để phát huy hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước đối với xã hội bằng pháp luật trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam thì cần phải tăng cường đồng thời 02 yếu tố: đức trị và pháp trị. Trong đó, yếu tố "đức trị" là sá»± phát huy các Æ°u điểm, thế mạnh, vị trí, vai trò của tổ chức cÆ¡ sở Đảng, tính tiên phong, nêu gÆ°Æ¡ng của cán bộ Đảng viên để dẫn dắt yếu tố "pháp trị" là việc thá»±c hiện quản lý xã hội bằng pháp luật. Sá»± thượng tôn pháp luật là biểu hiện của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a, vì vậy, cán bộ Đảng viên phải gÆ°Æ¡ng mẫu, đi đầu trong chấp hành và tuân theo pháp luật. Bên cạnh đó, cÆ¡ quan nhà nước có trách nhiệm tổ chức thi hành pháp luật trong lÄ©nh vá»±c mình quản lý, do đó, Đảng viên là công chức, viên chức cần tích cá»±c giải quyết công việc theo thẩm quyền và hoàn thành tốt nhiệm vụ; chủ động phát hiện, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong thá»±c tiễn, nhất là các khó khăn, vướng mắc trong thá»±c thi pháp luật để kịp thời có giải pháp hoặc tham mÆ°u, báo cáo cấp có thẩm quyền xá»­ lý. Hay nói cách khác, sẽ không có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a trên thá»±c tế nếu nhÆ° cán bộ, đảng viên, cÆ¡ quan Nhà nước thờ Æ¡, thiếu trách nhiệm, vô cảm với quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp và sá»± phát triển kinh tế - xã hội.

Phát huy đạo đức cách mạng của từng cán bộ Đảng viên, tinh thần trách nhiệm, chủ động của từng cơ quan, đơn vị trong bộ máy nhà nước thì các mục tiêu cải cách hành chính, cải cách tư pháp được thực hiện; người dân, doanh nghiệp sẽ thực sự là trung tâm, là đối tượng phục vụ theo nguyên tắc thượng tôn pháp luật thì pháp luật sẽ đi vào cuộc sống, pháp luật điều chỉnh một cách toàn diện, đầy đủ mọi quan hệ xã hội. Kết quả là, xã hội sẽ vận hành và phát triển theo đúng đường lối, chính sách mà Đảng đã ban hành. Từ đó, đất nước ta sẽ đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh theo đúng Cương lĩnh và mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, năm 2045 mà Đảng ta đã đề ra.

Ba là, trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam, Nhân dân được xác định là người làm chủ theo quy định pháp luật và vận hành theo nguyên tắc "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng". Tuy nhiên, để có dân chủ thá»±c chất thì bên cạnh việc phải có hệ thống pháp luật hoàn thiện theo các tiêu chí của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a thì sá»± vận hành hiệu quả của hệ thống chính trị cÅ©ng phải đáp ứng, phù hợp với nguyên tắc thượng tôn Hiến pháp, pháp luật. CÅ©ng tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° trong quản lý nhà nước, vị trí, vai trò của tổ chức cÆ¡ sở Đảng và sá»± phát huy tính tiền phong, gÆ°Æ¡ng mẫu, đức hi sinh vì sá»± nghiệp chung của cán bộ Đảng viên có ý nghÄ©a quan trọng trong phát huy quyền làm chủ của nhân dân tham gia quản lý Nhà nước, quản lý xã hội.

Để làm được điều này, cần đổi mới, nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ cơ sở Đảng, đảm bảo hoạt động sinh hoạt chi bộ thực chất, hiệu quả. Bên cạnh việc triển khai, quán triệt, học tập văn bản, nghị quyết của cấp trên như cách làm hiện nay thì nội dung sinh hoạt chi bộ cơ sở Đảng cần nghiên cứu, bổ sung các chuyên đề như: Nội dung pháp luật cần triển khai; các vấn đề mà thực tiễn pháp lý đặt ra liên quan đến quyền lợi của người dân; vấn đề phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn cần giải quyết; các vấn đề dư luận xã hội, quần chúng quan tâm cần định hướng về quan điểm, nội dung chính sách, pháp luật và đấu tranh phản bác quan điểm sai trái của các thế lực thù địch… Để đạt được các mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì những vấn đề thiết thực này cần được các cấp ủy thảo luận, quán triệt đến Đảng viên ngay từ cơ sở với tinh thần mỗi chi bộ là một tế bào của Đảng ta. Để Đảng vững mạnh thì mỗi chi bộ cơ sở cần phát huy vai trò, đổi mới hoạt động sinh hoạt để có những đóng góp thiết thực cho Đảng. Mỗi Đảng viên là nhân tố quan trọng lan tỏa tinh thần dân chủ và thượng tôn pháp luật đến nhân dân; để từ đó phát huy dân chủ trong nhân dân, làm cho mọi cá nhân, tổ chức đồng tình, ủng hộ với đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và chủ động tuân thủ, thực thi pháp luật.

Dưới sá»± lãnh đạo của Đảng, dân chủ xã hội chủ nghÄ©a được phát huy, nhân dân là chủ thể của quá trình xây dá»±ng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghÄ©a Việt Nam, mỗi công dân tích cá»±c, chủ động tham gia vào công tác xây dá»±ng, hoàn thiện pháp luật, có ý thức thượng tôn pháp luật thì sẽ tạo nên sức mạnh của cả hệ thống chính trị để hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và đưa đất nước bước vào ká»· nguyên vÆ°Æ¡n mình của dân tộc Việt Nam./.