Trong những năm qua, công tác phối hợp giữa Viện kiểm sát quân sự (VKSQS) với các cơ quan tiến hành tố tụng trong và ngoài Quân đội trong kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn vướng mắc về thời hạn chuyển giao, thông báo kết quả giải quyết và sự thiếu thống nhất giữa các quy định pháp luật đặt ra vấn đề hoàn thiện trong thời gian tới.
1. Một số vướng mắc trong công tác phối hợp kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
- Về thời hạn chuyển tố giác, tin báo về tội phạm đã tiếp nhận không thuộc thẩm quyền: Theo điểm a mục 1 Phần II Thông tư liên tịch số 01/2008/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BQP-BCA ngày 20/10/2008 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an quy định về quan hệ phối hợp trong một số hoạt động điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong Quân đội và ngoài Quân đội (Thông tư liên tịch số 01/2008/TTLT) quy định Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Quân đội và ngoài Quân đội có trách nhiệm tiếp nhận, đăng ký và trong thời hạn không quá 5 ngày làm việc phải chuyển các tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố đã tiếp nhận nhưng không thuộc thẩm quyền giải quyết của mình, kèm theo tài liệu có liên quan đến Cơ quan điều tra có thẩm quyền để giải quyết. Mặc dù, Thông tư liên tịch số 01/2008/TTLT đến nay không còn hiệu lực, nhưng một số quy định trong Thông tư liên tịch này vẫn còn được các cơ quan tiến hành tố tụng vận dụng thực thực hiện do vì tinh thần còn phù hợp với thực tiễn.
Tuy nhiên, quy định nêu trên không còn phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 146 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2025, trong đó quy định trường hợp phát hiện tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố không thuộc thẩm quyền giải quyết của mình thì Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có trách nhiệm chuyển ngay tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố kèm tài liệu có liên quan đã tiếp nhận cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền; đồng thời, cũng không thống nhất với khoản 1 Điều 8 Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29/12/2017, sửa đổi, bổ sung ngày 29/11/2021 (gọi tắt là Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT) của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài Chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Viện kiểm sát nhân dân tối cao quy định việc phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc thi hành một số quy định của BLTTHS năm 2015 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, trong đó tại khoản 1 Điều 8 quy định nếu có căn cứ xác định tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố không thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan mình thì chuyển ngay tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố đến Cơ quan điều tra có thẩm quyền giải quyết trong thời hạn không quá 24 giờ kể từ khi có căn cứ xác định.
Để việc chuyển giao tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố được giải quyết theo thẩm quyền bảo đảm về thời hạn theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan, nhất là các vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan tiến hành tố tụng trong Quân đội, VKSND tối cao đã ban hành Công văn số 593/VKSTC-QSTW ngày 22/02/2021 của VKSND tối cao hướng dẫn về việc phối hợp giữa VKSND với Viện VKSQS các cấp trong việc kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm (Công văn số 593/VKSTC-QSTW) trong đó có yêu cầu VKSND các cấp cần chủ động phối hợp, trao đổi với VKSQS khi có vụ việc, vụ án liên quan đến thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng trong Quân đội; kịp thời ban hành văn bản thông báo vụ việc cho VKSQS cấp quân khu, VKSQS khu vực, đồng thời gửi văn bản thông báo đến VKSQS trung ương để quản lý, theo dõi, đôn đốc, chỉ đạo VKSQS cấp dưới thực hiện. Đây được xem là giải pháp ngắn hạn, nhằm tăng cường công tác phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong và ngoài Quân đội, trong đó có sự phối hợp của VKSQS với VKSND các cấp trong việc nâng cao chất lượng công tác phối hợp kiểm sát việc tiếp nhận, chuyển giao, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố thuộc thẩm quyền. Tuy nhiên, về lâu dài, tác giả cho rằng nội dung này cần phải được nghiên cứu, cụ thể hóa vào Thông tư liên tịch mới thay thế Thông tư liên tịch số 01/2008/TTLT.
- Về việc thông báo kết quả giải quyết nguồn tin về tội phạm còn có quy định không thống nhất, cụ thể như: Tại điểm e mục 1 Phần II Thông tư liên tịch số 01/2008/TTLT quy định sau khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra phải thông báo để cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố biết trong thời hạn 5 ngày làm việc, kể từ khi ra quyết định. Nhưng, quy định này không thống nhất với quy định tại khoản 3 Điều 14 Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT, trong đó quy định trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày kết thúc việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, các cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố có trách nhiệm thông báo cho cá nhân, cơ quan, tổ chức đã tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố biết kết quả giải quyết vụ việc. Sự không thống nhất này là một trong những vướng mắc về pháp luật, dẫn tới hạn chế, làm ảnh hưởng tới quan hệ phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong và ngoài Quân đội, nhất là trong quan hệ phối hợp để kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố thuộc thẩm quyền giải quyết, trong đó có vụ việc thuộc thẩm quyền kiểm sát của VKSQS.
2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác phối hợp kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát quân sự
Một là, Viện kiểm sát quân sự các cấp cần chủ động phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng trong và ngoài Quân đội thực hiện đúng các quy định của BLTTHS và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác phối hợp trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Trước mắt, tiếp tục triển khai thực hiện tốt hướng dẫn tại Công văn số 593/VKSTC-QSTW ngày 22/02/2021 của VKSND tối cao hướng dẫn về việc phối hợp giữa VKSND với VKSQS các cấp trong việc kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm; xây dựng và ký kết quy chế phối hợp trong công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Từ đó, tạo cơ sở thực tiễn để các VKSQS thực hiện tốt công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố thuộc thẩm quyền.
Hai là, các cơ quan có thẩm quyền cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng Thông tư liên tịch mới thay thế Thông tư liên tịch số 01/2008/TTLT bảo đảm phù hợp với các quy định của BLTTHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2025, cũng như bảo đảm thống nhất với với quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan; đồng thời, nghiên cứu cụ thể hóa nội dung hướng dẫn cụ thể được nêu trong Công văn số 593/VKSTC-QSTW của Viện kiểm sát nhân dân tối cao vào nội dung quy định của Thông tư liên tịch mới.
Tài liệu tham khảo:
1. Thông tư liên tịch số 01/2008/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BQP-BCA ngày 20/10/2008 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an quy định về quan hệ phối hợp trong một số hoạt động điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong Quân đội và ngoài Quân đội.
2. Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29/12/2017 được sửa đổi, bổ sung ngày 29/11/2021 của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài Chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Viện kiểm sát nhân dân tối cao quy định việc phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc thi hành một số quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2021 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.
3. Công văn số 593/VKSTC-QSTW ngày 22/02/2021 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao về việc phối hợp giữa Viện kiểm sát nhân dân với Viện kiểm sát quân sự các cấp trong việc kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm.
4. Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Báo cáo sơ kết 02 năm triển khai thực hiện Công văn số 593/VKSTC-QSTW ngày 22/02/2021 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao về việc phối hợp giữa Viện kiểm sát nhân dân với Viện kiểm sát quân sự các cấp, Số 112/BC-VKSTC ngày 06/9/2023.