Hội nghị phổ biến, quán triệt quy định của pháp luật và hướng dẫn của VKSND tối cao về việc thực hiện thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích

Tham dự Hội nghị tại điểm cầu VKSND tối cao có đồng chí Hoàng Thị Quỳnh Chi, Kiểm sát viên VKSND tối cao; đại diện Lãnh đạo các đơn vị thuộc VKSND tối cao.

Hội nghị được tổ chức trực tiếp tại VKSND tối cao và trực tuyến từ VKSND tối cao tới VKSND các cấp.

Tại Hội nghị, các đại biểu được nghe đồng chí Nguyễn Xuân Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Vụ 14) VKSND tối cao phổ biến, quán triệt quy định của Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

Về bố cục, Nghị quyết gồm 04 Chương và 19 Điều gồm các nội dung về quy định chung, xác minh, thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ, khởi kiện, thụ lý, giải quyết vụ án dân sự công ích và điều khoản thi hành. Trong đó quy định rõ, VKSND thí điểm “khởi kiện vụ án dân sự công ích” để bảo vệ quyền dân sự của chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương, gồm 06 nhóm: Trẻ em; người cao tuổi; người khuyết tật; phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người mất năng lực hành vi dân sự; người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế -xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của pháp luật. Đồng thời, bảo vệ lợi ích công gồm 06 lĩnh vực: Đầu tư công; đất đai, tài nguyên, tài sản công khác; môi trường, hệ sinh thái; di sản văn hoá; an toàn thực phẩm, dược phẩm; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tiếp đó, đồng chí Phạm Hoàng Diệu Linh, Phó Vụ trưởng Vụ Kiểm sát án dân sự (Vụ 9) VKSND tối cao giới thiệu những nội dung cơ bản của Quy chế phối hợp số 01/2025 ngày 03/11/2025 thực hiện thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích. Trong đó nêu rõ, để việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công đúng quy định của pháp luật và hiệu quả, VKSND tối cao đã chủ trì, phối hợp với 07 tổ chức Hội xây dựng và thống nhất ban hành Quy chế phối hợp số 01/2025.

Quy chế quy định các hình thức phối hợp giữa VKSND và các Hội, bao gồm: Cung cấp, chia sẻ thông tin, tài liệu; trao đổi ý kiến trực tiếp, lấy ý kiến bằng văn bản; tổ chức họp, hội nghị, hội thảo, tọa đàm; cử người phối hợp trực tiếp; thành lập tổ công tác; hình thức phối hợp khác được Viện kiểm sát và các Hội thống nhất thực hiện. Trong đó, khuyến khích việc phối hợp thông qua nền tảng trực tuyến, ứng dụng số của Viện kiểm sát và các Hội.

Cũng tại Hội nghị, đồng chí Đỗ Mạnh Bổng, Kiểm sát viên VKSND tối cao, Vụ trưởng Vụ 9 VKSND tối cao phổ biến, quán triệt quy trình khởi kiện vụ án dân sự công ích gồm 04 giai đoạn; đó là: Tiếp nhận, xử lý, xác minh thông tin, thụ lý vụ việc dân sự công ích; xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ; nghiên cứu hồ sơ; thông báo khởi kiện, kiến nghị khởi kiện, hỗ trợ khởi kiện; khởi kiện vụ án dân sự công ích.

Trong chương trình Hội nghị, đồng chí Phạm Hoàng Diệu Linh, Phó Vụ trưởng Vụ 9 VKSND tối cao đã giải đáp những khó khăn, vướng mắc của các đơn vị VKSND cấp tỉnh trong quá trình thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích.

Phát biểu kết luận Hội nghị, đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của các đơn vị trong công tác chuẩn bị Hội nghị. Sau Hội nghị, Đồng chí đề nghị các đơn vị trong toàn Ngành, đặc biệt là các đơn vị thực hiện thí điểm quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm túc, trách nhiệm, trong đó cần quan tâm thực hiện tốt các nhóm giải pháp trọng tâm sau. Trước hết, các đơn vị phải quán triệt để thống nhất nhận thức trong toàn Ngành về bản chất của nhiệm vụ thí điểm khởi kiện tố tụng dân sự công ích là trách nhiệm được Quốc hội giao, đây là nhiệm vụ mới, gắn trực tiếp với uy tín, vị thế của Ngành. Vụ trưởng Vụ 9, Viện trưởng VKSND các tỉnh, thành phố và Viện trưởng VKSND khu vực phải chịu trách nhiệm trực tiếp và toàn diện về kết quả thực hiện nhiệm vụ thí điểm tại đơn vị mình trước cấp trên và trước Viện trưởng VKSND tối cao. Để nâng cao nhận thức và phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các đơn vị trong thực hiện nhiệm vụ, Vụ 9 phải tăng cường theo dõi, giám sát, kiểm tra tình hình thực hiện nhiệm vụ của các Viện kiểm sát thí điểm. Vụ 15 nghiên cứu, đề xuất việc đánh giá xếp loại tập thể, cá nhân công chức gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích đối với các Viện kiểm sát thí điểm, nhằm khuyến khích động viên các đơn vị làm tốt tiếp tục làm tốt hơn, đơn vị làm chưa tốt phải cố gắng. Văn phòng nghiên cứu, đề xuất việc tổ chức phong trào thi đua trong công tác khởi kiện vụ án dân sự công ích.

Thứ hai, phải quan tâm lựa chọn và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ đủ năng lực, trình độ, bản lĩnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Trong đó Vụ 9 và Trường Đại học kiểm sát tham mưu, đề xuất tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn để cập nhật đầy đủ kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ lãnh đạo, Kiểm sát viên làm công tác này. Ngoài đào tạo, bồi dưỡng trong nhà trường, cần chú trọng tự đào tạo tại chỗ thông qua hướng dẫn trực tiếp, rút kinh nghiệm sau từng vụ việc, từng phiên tòa để nâng cao năng lực thực tiễn và thông qua tham khảo kinh nghiệm thực hiện của nước ngoài.

Thứ ba, cần chủ động nghiên cứu, đề ra các giải pháp để nắm bắt đầy đủ, kịp thời thông tin về các vụ việc tố tụng công ích, coi đây là nhiệm vụ quan trọng, nền tảng, phải thực hiện chủ động, thường xuyên, có trách nhiệm, làm tiền đề cho việc thực hiện hiệu quả nhiệm vụ. Thông tin về vụ việc dân sự công ích phải được tiếp nhận, phân loại, theo dõi đầy đủ, phải làm chắc và chặt chẽ từ đầu, số lượng quan trọng nhưng phải chọn vụ việc điển hình, có tác động xã hội, có sức lan tỏa, truyền thông mạnh mẽ để làm tốt và phục vụ công tác truyền thông, nhằm tạo sự đồng thuận.

Thứ tư, nâng cao chất lượng kiểm tra, xác minh, coi đây là khâu then chốt, có ý nghĩa quyết định đến việc khởi kiện hoặc không khởi kiện. Mỗi vụ việc phải xác định rõ vấn đề pháp lý cần làm rõ, đối tượng, phạm vi; xây dựng kế hoạch cụ thể, tránh làm tràn lan hoặc bỏ sót nội dung trọng tâm. Phải thực hiện kiểm tra, xác minh thực chất, độc lập, chủ động thu thập tài liệu, đối chiếu nhiều nguồn thông tin; không chỉ dựa vào báo cáo, tài liệu ban đầu do cơ quan, tổ chức liên quan cung cấp.

Thứ năm, chú trọng chất lượng thông báo, kiến nghị, yêu cầu trước khi khởi kiện. Chỉ ban hành thông báo, kiến nghị khi đã kiểm tra, xác minh rõ hành vi vi phạm, hậu quả pháp lý và căn cứ pháp luật; tránh kiến nghị chung chung, thiếu cơ sở, thiếu tính thuyết phục. Thông báo, kiến nghị phải gửi đúng cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền, trách nhiệm giải quyết theo quy định của pháp luật.

Thứ sáu, khi quyết định khởi kiện phải chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ, luận cứ đầy đủ, tranh tụng thuyết phục tại các phiên tòa. Kiểm sát viên được phân công phải xây dựng hồ sơ khởi kiện chặt chẽ, nắm vững chứng cứ để bảo vệ quan điểm khởi kiện tại các phiên tòa, phiên họp. Sau mỗi phiên tòa tố tụng công ích, phải tổ chức rút kinh nghiệm về nội dung tranh tụng, kỹ năng trình bày, đối đáp; kịp thời chấn chỉnh hạn chế, nhân rộng cách làm hay, nâng cao dần chất lượng tranh tụng trong toàn Ngành.

Ngoài các giải pháp trên, đồng chí Phó Viện trưởng VKSND tối cao cũng yêu cầu các đơn vị tăng cường công tác kiểm tra, hướng dẫn, tổng kết thực tiễn, kịp thời rút kinh nghiệm cho các địa phương; tăng cường các điều kiện bảo đảm để thực hiện nhiệm vụ thí điểm và thực hiện tốt công tác tuyên truyền về thực hiện nhiệm vụ mới của ngành Kiểm sát nhân dân.