Trong thời gian qua, tội phạm ma túy tại Việt Nam được phát hiện hầu hết ở các địa bàn trong cả nước từ thành phố đến nông thôn, biên giới, hải đảo và lan rộng đến vùng núi cao, khu vực rừng sâu. Đặc biệt tại các tỉnh biên giới Việt Nam - Lào; Việt Nam - Trung Quốc; Việt Nam - Campuchia do ảnh hưởng trực tiếp của hoạt động phạm tội ma túy ở các nước trong khu vực, nhất là khu vực “Tam giác vàng” đã làm cho tình hình tội phạm ma túy tiếp tục diễn biến phức tạp, hình thành nhiều tuyến, đường dây vận chuyển ma túy vào Việt Nam...
TĂNG CƯỜNG HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG CÔNG TÁC
ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỒNG TỘI PHẠM MA TÚY
Tình hình tội phạm ma túy và kết quả đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy
Tình hình tội phạm ma túy
Trong thời gian qua, tội phạm ma túy tại Việt Nam được phát hiện hầu hết ở các địa bàn trong cả nước từ thành phố đến nông thôn, biên giới, hải đảo và lan rộng đến vùng núi cao, khu vực rừng sâu. Đặc biệt tại các tỉnh biên giới Việt Nam - Lào; Việt Nam - Trung Quốc; Việt Nam - Campuchia do ảnh hưởng trực tiếp của hoạt động phạm tội ma túy ở các nước trong khu vực, nhất là khu vực “Tam giác vàng” đã làm cho tình hình tội phạm ma túy tiếp tục diễn biến phức tạp, hình thành nhiều tuyến, đường dây vận chuyển ma túy vào Việt Nam.
- Tuyến biên giới Việt Nam - Lào: Tội phạm về ma tuý diễn biến phức tạp tại 10 tỉnh giáp biên giới gồm: Điện Biên, Sơn La, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam và Kon Tum. Nhiều tụ điểm trung chuyển, mua bán, vận chuyển ma tuý với các nhóm đối tượng người Lào, người Việt Nam có vũ trang cấu kết chặt chẽ ở khu vực trong và ngoài biên giới để đưa ma tuý vào Việt Nam tiêu thụ với số lượng lớn như: Ngày 10/6/2014, tổ công tác đồn Biên phòng cửa khẩu Lóng Sập phối hợp với Phòng phòng chống ma túy - Bộ độ biên phòng tỉnh Sơn La làm nhiệm vụ tại Km108 thuộc xã Lóng Sập, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La phát hiện Mùa Vạ Páo (SN 1971) trú tại Hủa Phăn - Lào điều khiển xe máy BKS: 26G1 - 05737 vận chuyển trái phép 08 bánh bột nén màu trắng, trọng lượng 2.889,26 gam; 11 túi nilon màu xanh trọng lượng 205,48. Qua điều tra ban đầu, Páo khai nhận: Số ma túy trên Páo mang từ Lào sang bán cho Cha A Dơ, trú tại Lóng Luông - Vân Hồ - Sơn La.
Một số nhóm đối tượng hoạt động mang tính chuyên nghiệp, hình thành các tụ điểm ma tuý phức tạp ngay sát biên giới như Thanh Hoá, Nghệ An, Sơn La, Điện Biên... tổ chức chặt chẽ việc vận chuyển ma tuý, trang bị và sử dụng vũ khí nóng chống trả quyết liệt khi bị phát hiện hoặc tự sát để bịt đầu mối như: Ngày 03/4/2013, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy phối hợp với các cơ quan đơn vị hữu quan tỉnh Hòa Bình phát hiện và bắt quả tang Đỗ Huy Hoàng, Phạm Đông, Đặng Việt Dũng, Nguyễn Công Thu, đều trú tại Hà Nội đang vận chuyển trái phép chất ma túy trên 02 xe ô tô. Tổ công tác ra tín hiệu dừng xe để kiểm tra, các đối tượng không chấp hành hiệu lệnh, tăng ga bỏ chạy, chống đối quyết liệt buộc lực lượng bắt giữ phải nổ súng làm 01 đối tượng chết và 01 đối tượng bị thương. Thu giữ 20 bánh hêrôin, 07 túi đựng ma túy tổng hợp, 02 xe ôtô, 11 điện thoại di động, 8.400.000VND. Ngày 19/7/2014, Phòng PC47 Công an tỉnh Sơn La phối hợp Cục C47, Bộ Công an tổ chức triển khai mật phục tại khu vực thung lũng xã Vân Hồ, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La phát hiện 25 đối tượng đang đi từ hướng biên giới vào Việt Nam có trang bị vũ khí quân dụng và đeo ba lô. Tổ công tác kêu gọi đầu hàng thì các đối tượng nổ súng chống trả quyết liệt nên tổ công tác đã nổ súng ngăn chặn. Kết quả: 01 chiến sỹ Cảnh sát Công an tỉnh Sơn La bị chết và 01 chiến sĩ bị thương nặng; 05 đối tượng bị trúng đạn. Thu giữ: 108 bánh heroin; 02 khẩu súng tiểu liên AK; 02 khẩu súng Kabin; 01 khẩu súng ngắn; 92 viên đạn các loại và một số tang vật khác.
- Tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc: Tội phạm ma tuý diễn biến phức tạp cả hai chiều, ma tuý tổng hợp, tân dược gây nghiện được vận chuyển từ Trung Quốc vào Việt Nam, ngược lại hêrôin, thuốc phiện được đưa từ Việt Nam sang Trung Quốc. Điển hình: Vụ Nguyễn Thị Bích Ngọc cùng đồng bọn (90 bị can) đã mua bán trái phép 5.315 bánh heroin; 339.878 viên ma túy tổng hợp và 35 kg ma túy dạng tinh thể đá từ Mộc Châu, Sơn La, sau đó tiêu thụ số lượng nhỏ tại Lạng Sơn, Bắc Giang, Bắc Ninh..., còn phần lớn đưa sang Trung Quốc tiêu thụ...
Ngày 05/8/2014, xã Quang Thịnh, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang, Cục C47 - Bộ Công an phối hợp với Cục cảnh sát đường thủy, PC 47 - Công an tỉnh Bắc Giang kiểm tra xe taxi BKS 30T-9177 do Ma Đình Khánh (SN 1974), trú tại TP Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn điều khiển, trên xe có Nguyễn Thị Loan (SN 1980), trú tại Bắc Giang. Kiểm tra phát hiện trong cốp xe có 06 kg ma túy đá. Loan khai nhận vận chuyển thuê cho A Quân (quốc tịch Trung Quốc) từ Lạng Sơn xuống Hải Phòng với tiền công 100 triệu VND.
Tại Trạm thu phí phường Bãi Cháy, Hạ Long, Quảng Ninh, Cơ quan Cảnh sát điều tra (C47) - Bộ Công an phối hợp với Cục Cảnh sát biển - Bộ Quốc phòng, Cục Chống buôn lậu - Tổng cục Hải quan, Công an các tỉnh Bắc Ninh, Quảng Ninh kiểm tra xe ôtô BKS Lào. Trên xe gồm Sình A Lầu (SN 1986) trú tại Na Ư, Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên và Bounkeut (trú tại Bô Ly Khăm Say, Lào). Vật chứng thu giữ: 60 bánh heroin cất giấu dưới sàn xe ôtô. Các đối tượng khai nhận: Số ma túy trên do Sình A Lầu và Bounkent mang từ Lào sang Việt Nam để bán kiếm lời.
- Tuyến biên giới Việt Nam - Campuchia: Chủ yếu mua bán, vận chuyển hêrôin, ma tuý tổng hợp từ Campuchia vào Việt Nam qua cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh), Tịnh Biên (An Giang) và Xà Xía (Kiên Giang) về thành phố Hồ Chí Minh tiêu thụ. Đáng chú ý: Lực lượng kiểm soát Đồn Biên phòng cửa khẩu Mộc Bài bắt quả tang Tân Vì Dân, Nguyễn Ngọc Hiển, ép Van Nak quốc tịch Campuchia vận chuyển 1.373 gam herôin sang Việt Nam tiêu thụ. Cũng tại cửa khẩu Mộc Bài, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý, Bộ Công an phối hợp với Công an, Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh phát hiện, bắt quả tang Raquel Mlayao Ramos và John Lopez Diemsen, đều quốc tịch Philipine vận chuyển 847,2 gam hêrôin.
- Tuyến hàng không và bưu điện:Các đối tượng vận chuyển ma tuý thường nghiền ma tuý, ép vào bưu phẩm gửi qua đường chuyển phát nhanh hoặc cho ma tuý thường lẫn vào hàng hoá, giấu vào cơ thể người; ép chặt vào vali; đóng vào vỏ bao matxa; hộp nước uống… vận chuyển qua cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài và Tân Sơn Nhất với số lượng đặc biệt lớn, như: Ngày 17/11/2013, theo thông tin Cảnh sát Đài Loan, Cục cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Bộ Công an bắt giữ vụ vận chuyển trái phép 229 kg (600 bánh) heroin được cất giấu trong 12 chiếc loa thùng qua đường hàng không từ sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất đến sân bay quốc tế Đào Viên (Đài Loan). Đã khởi tố vụ án và 03 bị can người Đài Loan để phối hợp với các cơ quan chức năng Đài Loan điều tra.
Tại sân bay quốc tế Nội Bài, Hà Nội, Cục quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an tiến hành kiểm tra phát hiện bắt quả tang 03 đối tượng, quốc tịch Philippine gồm: Santos Nelia Rongavilla, Amodia Teresi Palacio, Javier Engcacia Ebalang vận chuyển 08 túi nilon màu vàng chứa 13.706,485 gam Methamphetamine...
Hành vi sản xuất trái phép chất ma túy vẫn xảy ra và có những diễn biến phức tạp, đáng chú ý : Vụ Lục Gia Khánh, trú tại quận 5, TP Hồ Chí Minh cùng 16 đối tượng (chủ yếu là người trong gia đình) có hành vi sản xuất hơn 100 kg ma túy tổng hợp tại tỉnh Long An...
Kết quả phối hợp trong đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy giữa Viện kiểm sát Việt Nam với các nước trên thế giới
Trong thời gian qua, Viện kiểm sát Việt Nam đã phối hợp với các nước trong khu vực và trên thế giới thực hiện tốt việc hợp tác trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung và tội phạm ma túy nói riêng, trong đó thể hiện Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam và Viện kiểm sát nhân dân tối cao nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào phối hợp tổ chức thành công Hội nghị Viện KSND các tỉnh có chung đường biên giới lần thứ 2 (tháng 5/2011) tại Lào; lần thứ 3 (tháng 6/2013) tại Việt Nam nhằm tăng cường hợp tác trong tương trợ tư pháp về hình sự đấu tranh có hiệu quả phòng, chống tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia, đặc biệt là tội phạm ma túy và tội phạm buôn bán người. Vụ 1C đã tổ chức tiếp và làm việc với chuyên gia quốc tế của Cơ quan phòng chống ma tuý và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) để đánh giá kết quả thực hiện Dự án “Tăng cường năng lực của các cơ quan pháp luật và thực thi pháp luật trong công tác phòng chống rửa tiền tại Việt Nam” (VNM/S65) do UNODC tài trợ cho Việt Nam. Phối hợp với cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an chuyển cơ quan chức năng của Mỹ, Trung Quốc giải quyết 03 trường hợp phạm tội về ma túy bị truy nã và bắt giữ tại Việt Nam. Phối hợp với Vụ hợp tác quốc tế thực hiện uỷ thác tư pháp về hình sự do Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an đề nghị xác minh lý lịch tư pháp, nhân thân, tiền án, tiền sự của nhiều bị can phạm tội về ma túy có quốc tịch Nigeria, Đài Loan, Australia, Philippine, Trung Quốc, Campuchia, Zimbabue, Lào, Đài Loan...
Viện kiểm sát các tỉnh có chung đường biên giới với Trung Quốc, Lào, Campuchia đã tích cực mở rộng quan hệ quốc tế, đặc biệt các tỉnh Nghệ An, Thanh Hóa, Sơn La, Điện Biên, Lào Cai, Quảng Ninh, Lai Châu đều có cửa khẩu và đường biên giới, địa hình phức tạp nên Viện kiểm sát các tỉnh này rất quan tâm đến hợp tác với các tỉnh của nước bạn có chung đường biên giới. Các tỉnh đã thông báo cho nhau về tình hình tệ nạn ma túy, tội phạm mua bán ma túy qua biên giới để phối hợp xử lý như việc trồng cây có chứa chất ma túy, các tụ điểm giáp ranh, phối hợp giải quyết các vụ án có bị can là người nước ngoài... Do đó, đã đem lại những kết quả tích cực trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy, từng bước ngăn chặn và kiềm chế tội phạm ma túy ở các địa bàn trên.
VKS tỉnh Quảng Ninh ký kết Kế hoạch phối hợp hành động phòng chống ma túy qua biên giới với tỉnh Quảng Tây - Trung Quốc trong việc trao đổi, cung cấp thông tin... VKS tỉnh Điện Biên ký kết biên bản ghi nhớ về hợp tác tương trợ tư pháp về hình sự với Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phong Sa Lỳ, nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; VKS tỉnh Đắk Nông chỉ đạo VKS các huyện có đường biên giới với Campuchia phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức nắm tình hình vi phạm, tội phạm ma túy để kịp thời ngăn chặn hoạt động mua bán, vận chuyển trái phép ma túy từ nước ngoài vào Việt Nam và từ Việt Nam ra nước ngoài...
Viện kiểm sỏt cỏc tỉnh cú chung đường biờn giới với Trung Quốc, Lào, Campuchia đó tích cực mở rộng quan hệ quốc tế, đặc biệt các tỉnh Nghệ An, Thanh Hóa, Sơn La, Điện Biờn, Lào Cai, Quảng Ninh, Lai Châu đều có cửa khẩu và đường biờn giới, địa hình phức tạp nên Viện kiểm sát các tỉnh này rất quan tâm đến hợp tác với các tỉnh của nước bạn có chung đường biên giới. Các tỉnh đó thông báo cho nhau về tình hình tệ nạn ma túy, tội phạm mua bán ma túy qua biên giới để phối hợp xử lý như việc trồng cây có chứa chất ma túy, các tụ điểm giáp ranh, phối hợp giải quyết cỏc vụ án cú bị can là người nước ngoài...
- Đối với công dân các nước đã có Hiệp định tương trợ tư pháp khi điều tra, truy tố và xét xử đều thông báo với Đại sứ quán của họ về hành vi phạm tội cũng như hợp tác giải quyết các vấn đề liên quan.
- Nhiều Viện kiểm sát địa phương phối hợp tốt với các Cơ quan điều tra khác như: Hải quan, Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển… trong phát hiện, điều tra ban đầu các vụ án ma tuý có đối tượng người nước ngoài phạm tội, đảm bảo việc lập biên bản bắt người phạm tội quả tang, thu giữ vật chứng, niêm phong, giám định chất ma tuý, ghi lời khai ban đầu, phiên dịch, cùng phân loại chuyển Cơ quan điều tra điều tra cho đúng thẩm quyền theo qui định của Bộ luật tố tụng hình sự.
Những khó khăn, vướng mắc và một số kiến nghị đề xuất nhằm tăng cường sự hợp tác giữa VKS Việt Nam với các nước thời gian tới
Những khó khăn, vướng mắc
Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được trong thực hiện Hiệp định tương trợ tư pháp giữa ngành Kiểm sát Việt Nam với các nước nói chung và VKSND các tỉnh khu vực biên giới nói riêng về đấu tranh phòng, chống ma túy qua thực tiễn thấy nổi lên một số khó khăn, vướng mắc như sau:
- Việc thực hiện uỷ thác tương trợ tư pháp về yêu cầu xác minh lý lịch tư pháp của công dân Lào phạm tội đôi khi thực hiện chưa được đầy đủ và kịp thời Do thời hạn điều tra không còn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh đã phải tổ chức họp liên ngành Công an, Kiểm sát, Toà án bàn biện pháp tháo gỡ vướng mắc.
- Việc giám định hộ chiếu, các giấy tờ tùy thân khác đối với các bị can có quốc tịch Nigeria, Zimbawe gặp khó khăn vì cơ quan giám định trả lời không có mẫu để so sánh gây khó khăn cho việc xác định quốc tịch của bị can hoặc lý lịch bị can là người nước ngoài chỉ thể hiện trên hộ chiếu của bị can dẫn đến các cơ quan tiến hành tố tụng nhận thức khác nhau.
- Chưa ký kết các Hiệp định tương trợ tư pháp về phòng, chống ma tuý giữa Việt Nam - Camphuchia, Việt Nam - Nigeria, Việt Nam - Zimbawe hoặc trong Hiệp định tương trợ có nêu vấn đề về xác minh lý lịch tư pháp của người nước ngoài, nhưng chưa cụ thể còn chung chung dẫn đến khó khăn khi thực hiện nên hiệu quả giải quyết chưa cao.
- Việc bắt các đối tượng là người nước ngoài theo lệnh truy nã, luật quy định trong quyết định phải có đầy đủ các thông tin về lý lịch tư pháp đối tượng bị bắt. Nhưng thực tế nhiều quyết định truy nã người nước ngoài phạm tội lại thiếu những thông tin cần thiết.
- Công tác phối hợp với các lực lượng chức năng khác trong dịch thuật, trưng cầu người phiên dịch phục vụ cho công tác điều tra, truy tố, xét xử còn gặp nhiều khó khăn, bị động do tại địa phương không có người phiên dịch sử dụng thông thạo tiếng Lào, tiếng Campuchia, nhiều tỉnh không có tổ chức phiên dịch tiếng chuyên trách, số người phiên dịch được tiếng Lào, Campuchia, Nigeria không nhiều đã gây khó khăn cho công tác điều tra, truy tố, xét xử.
- Quá trình điều tra nhiều vụ chỉ bắt được một số đối tượng giữ vai trò thứ yếu trong đường dây (đối tượng bán lẻ, vận chuyển, sử dụng...). Đối tượng chính bỏ trốn sang Lào không truy bắt được đã tiếp tục tổ chức đường dây vận chuyển ma túy vào Việt Nam gây khó khăn cho công tác điều tra, truy tố, xét xử vụ án triệt để.
Một số kiến nghị đề xuất nhằm tăng cường sự hợp tác giữa VKS Việt Nam với các nước thời gian tới
- Kiến nghị, đề xuất với Chính phủ và Cơ quan chức năng các nước trong khu vực và trên thế giới
+ Để đấu tranh ngăn chặn có hiệu quả với tội phạm ma tuý trên tuyến biên giới, các lực lượng phòng, chống ma tuý của Việt Nam cần phối hợp tốt với lực lượng phòng, chống ma tuý của các nước bạn. Hàng quý, tổ chức giao ban để trao đổi kinh nghiệm ở các cấp, nhất là cấp huyện khu vực biên giới. Thường xuyên thông báo cho nhau thông tin về tình hình, cũng như thủ đoạn hoạt động của tội phạm về ma tuý tại khu vực biên giới.
+ Nghiên cứu, đề xuất đơn giản hoá các thủ tục qua lại biên giới cho lực lượng chuyên trách phòng, chống ma tuý khi có yêu cầu trực tiếp vào sâu trong nội địa của mỗi bên phục vụ công tác điều tra, truy bắt, xử lý tội phạm ma tuý.
+ Sớm nghiên cứu, tổ chức ký kết Quy chế phối hợp trên phạm vi toàn quốc giữa Viện kiểm sát với Công an, Biên phòng, Hải quan về công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma tuý, trong đó cần quy định trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan trong công tác này. Viện KSND tối cao cần ban hành hướng dẫn Viện kiểm sát các cấp trong việc giải quyết các yêu cầu về tương trợ tư pháp.
+ Đẩy mạnh công tác tuyên truyền phong trào quần chúng bảo vệ an ninh tổ quốc ở các xã, khu vực biên giới để nhân dân biết về tác hại nguy hiểm của tội phạm ma tuý từ đó tích cực tham gia phòng, chống ma tuý.
- Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và tăng cường hợp tác về tương trợ tư pháp
+ Đề xuất với Chính phủ các nước có chung đường biên giới tổ chức sơ kết việc thực hiện Hiệp định tương trợ tư pháp để rà soát, đối chiếu làm cơ sở sửa đổi, bổ sung Hiệp định cho phù hợp với thực tiễn hiện nay.
+ Sớm nghiên cứu, tổ chức ký kết Quy chế phối hợp trờn phạm vi toàn quốc giữa Viện kiểm sát với Công an, Biên phòng, Hải quan về công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma tuý, trong đó cần quy định trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan trong công tác này. Viện KSND tối cao cần ban hành hướng dẫn Viện kiểm sát các cấp trong việc giải quyết các yêu cầu về tương trợ tư pháp.
+ Tham mưu xây dựng mới hoặc sửa đổi, bổ sung các Hiệp định, Nghị định, biên bản ghi nhớ tạo cơ sở pháp lý cho công tác trao đổi thông tin, phối hợp trong điều tra, bắt giữ, dẫn giải đối tượng phạm tội, đối tượng truy nã; thu giữ, trao đổi tang vật chứng và các tài liệu liên quan.
+ Chủ động thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp thông qua cơ quan Trung ương đầu mối để kịp thời xác minh tiền án, tiền sự của bị can ngay sau khi khởi tố vụ án, khởi tố bị can, đảm bảo cho việc xử lý vụ án đúng thời hạn luật định.
+ Tăng cường công tác đào tạo, tập huấn, trao đổi kinh nghiệm và thông tin về công tác phòng, chống tội phạm ma tuý cho cán bộ Viện kiểm sát để nâng cao trình độ nghiệp vụ, nhất là tìm hiểu học tập về pháp luật phòng, chống ma tuý của mỗi bên.
+ Tổ chức tập huấn liên ngành về Luật tương trợ tư pháp cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán ở các tỉnh có chung đường biên giới Việt Nám - Lào; Việt Nam - Campuchia; Việt Nam - Trung Quốc để thống nhất về nhận thức và tổ chức thực hiện pháp luật.
+ Tăng cường đào tạo ngoại ngữ, nhất là tiếng địa phương cho đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên, đặc biệt là cán bộ, Kiểm sát viên Viện kiểm sát các địa phương có chung đường biên giới với Việt Nam.
TH