(Kiểm sát Online - Lời Toà soạn: Trong hai năm 2009 và 2010, Tạp chí Kiểm sát được giao thực hiện Đề tài khoa học cấp Bộ “Tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát khu vực ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo theo yêu cầu cải cách tư pháp”; đề tài đã được Hội đồng nghiệm thu của Viện kiểm sát nhân dân tối cao đánh giá là một công trình nghiên cứu được thực hiện công phu, nghiêm túc, có chất lượng tốt, mang nhiều ý nghĩa thực tiễn...
Một số đề xuất, kiến nghị về tổ chức và hoạt động của VKS khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo theo yêu cầu cải cách tư pháp
Đoàn công tác VKSNDTC thăm và làm việc tại đảo Trường Sa
(Kiểm sát Online - Lời Toà soạn: Trong hai năm 2009 và 2010, Tạp chí Kiểm sát được giao thực hiện Đề tài khoa học cấp Bộ “Tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát khu vực ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo theo yêu cầu cải cách tư pháp”; đề tài đã được Hội đồng nghiệm thu của Viện kiểm sát nhân dân tối cao đánh giá là một công trình nghiên cứu được thực hiện công phu, nghiêm túc, có chất lượng tốt, mang nhiều ý nghĩa thực tiễn. Nhân việc các cấp các ngành tập trung thực hiện có hiệu quả Kết luận số 79-KL/TW ngày 28/7/2010 của Bộ Chính trị về Đề án đổi mới tổ chức và hoạt động của Tòa án, Viện Kiểm sát và Cơ quan điều tra theo Nghị quyết số 49 về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Trang tin đện tử VKSTC xin giới thiệu phần quan trọng nhất của đề tài, đó là một số đề xuất, kiến nghị của Ban chủ nhiệm đề tài về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát khu vực ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo theo yêu cầu cải cách tư pháp, đó là, những đề xuất mang đậm tính thời sự để bạn đọc tham khảo.
1. Về chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền truy tố của Viện kiểm sát khu vực
Về chức năng, nhiệm vụ: Theo chủ trương cải cách tư pháp thì Viện kiểm sát tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động để tập trung làm tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp; mặt khác, Toà án sơ thẩm khu vực tiếp tục được xác định là Toà án cấp sơ thẩm trong hệ thống Toà án nước ta. Như vậy, chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát khu vực vẫn tiếp tục giữ nguyên như hiện nay là thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp ở địa hạt tư pháp của Toà án sơ thẩm khu vực.
Về thẩm quyền truy tố của Viện kiểm sát khu vực: Qua kinh nghiệm các nước cho thấy, Viện kiểm sát/Viện công tố khu vực thường chỉ có thẩm quyền truy tố đối với các tội phạm ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng. Chẳng hạn, ở Pháp, Viện công tố bên cạnh Toà sơ thẩm thẩm quyền rộng chỉ có thẩm quyền truy tố đối với những tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng có thể bị phạt tù đến 5 năm. Như vậy, theo kinh nghiệm của Pháp, thì Viện công tố bên cạnh Toà sơ thẩm thẩm quyền rộng, với vị trí là Viện công tố cấp thấp nhất trong hệ thống Viện công tố không có thẩm quyền truy tố đối với những tội phạm rất nghiêm trọng có mức phạt tù từ 5 năm đến 20 năm hoặc chung thân. Kinh nghiệm của Pháp và các nước trong vấn đề này rất đáng được nghiên cứu, tham khảo. Trong điều kiện đất nước ta hiện nay, theo Ban Chủ nhiệm đề tài, việc xác định lại thẩm quyền truy tố của Viện kiểm sát khu vực theo hướng mở rộng hơn nữa thẩm quyền truy tố (so với thẩm quyền truy tố hiện nay của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện) cần được nghiên cứu hết sức thận trọng, không nóng vội và cần có bước đi, lộ trình hợp lý.
2. Về cơ cấu tổ chức của Viện kiểm sát khu vực
Theo nguyên tắc, Viện kiểm sát khu vực được thành lập trên cơ sở một hoặc một số Viện kiểm sát cấp huyện. Mặt khác, số lượng án thụ lý giải quyết trên địa hạt tư pháp của Toà án sơ thẩm khu vực theo dự kiến sẽ không ngừng tăng lên hàng năm. Do vậy, về cơ bản thì cơ cấu tổ chức và biên chế của Viện kiểm sát khu vực cần được xác định theo hướng có quy mô lớn hơn so với Viện kiểm sát cấp huyện hiện nay. Bên cạnh đó, qua tham khảo kinh nghiệm các nước, đồng thời để phân công công việc hợp lý theo hướng chuyên môn hoá nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác của Viện kiểm sát và khắc phục những bất cập hiện nay về tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát cấp huyện thì trong cơ cấu tổ chức của Viện kiểm sát khu vực cần có các Phòng chuyên trách, dự kiến bao gồm Phòng Hình sự, Phòng Dân sự và bộ máy giúp việc là Văn phòng. Ngoài ra, như đã nói ở trên, căn cứ vào nhu cầu thực tế và đặc thù hoạt động của Viện kiểm sát khu vực, tuỳ từng địa hạt tư pháp cụ thể, có thể đặt thêm 1 - 2 phân Viện của Viện kiểm sát khu vực.
Các Phòng chuyên trách của Viện kiểm sát khu vực thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát khu vực trong lĩnh vực hình sự, dân sự (hiểu theo nghĩa rộng bao gồm cả hành chính, kinh tế, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật).
Phân Viện của Viện kiểm sát khu vực có nhiệm vụ thực hiện toàn bộ hoặc một phần chức năng, thẩm quyền của Viện kiểm sát khu vực theo sự phân công và chỉ đạo của Viện trưởng Viện kiểm sát khu vực. Các cán bộ, Kiểm sát viên của Viện kiểm sát khu vực sẽ được cử luân phiên nhau đến công tác tại các phân Viện dưới sự quản lý và chỉ đạo của một Phó Viện trưởng Viện kiểm sát khu vực được giao phụ trách phân Viện.
Văn phòng của Viện kiểm sát khu vực thực hiện các công việc tài chính - kế toán, thống kê, tổng hợp, văn thư, lưu trữ và các việc về hành chính, quản trị theo quy định.
3. Về phương án thành lập Viện kiểm sát khu vực
Từ kết quả nghiên cứu của đề tài, căn cứ vào điều kiện kinh tế xã hội, trình độ dân trí hiện nay, các điều kiện đặc thù riêng của khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới và hải đảo, Ban Chủ nhiệm đề tài đề xuất, kiến nghị thành lập Viện kiểm sát khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới, hải đảo theo phương án như sau:
Thành lập mới một Viện kiểm sát khu vực bên cạnh các Toà án sơ thẩm khu vực theo địa hạt tư pháp sẽ được xác định trên cơ sở số lượng án phát sinh hàng năm trên địa bàn và điều kiện địa lý, giao thông dân số… cho phù hợp để thuận tiện trong công tác tiến hành tố tụng của các cơ quan tư pháp cũng như việc thuận tiện cho người dân trong khi tham gia tố tụng. Về tổ chức của Viện kiểm sát khu vực có các phòng chức năng phù hợp với các Toà chuyên trách của Toà án sơ thẩm khu vực, trụ sở của Viện kiểm sát các huyện hiện nay được tổ chức thành các phân viện của Viện kiểm sát khu vực trực thuộc Viện kiểm sát khu vực, là một bộ phận của Viện kiểm sát khu vực, được bố trí một số Kiểm sát viên và 1 đồng chí Phó Viện trưởng Viện kiểm sát khu vực phụ trách, có nhiệm vụ thường trực để thực hành quyền công tố và Kiểm sát hoạt động tư pháp trên địa bàn huyện giải quyết các nhiệm vụ phát sinh trên địa bàn huyện phù hợp với Cơ quan điều tra và Cơ quan thi hành án huyện. Những ý kiến đưa ra phương án này cho rằng việc tổ chức như vậy sẽ vừa đáp ứng được yêu cầu như Nghị quyết 49 nêu Viện kiểm sát được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức của Toà án sơ thẩm khu vực mặt khác cũng đáp ứng được yêu cầu như Nghị quyết 49 nêu là tăng cường trách nhiệm của công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với điều tra và như vậy việc tổ chức Viện kiểm sát khu vực theo phương án trên cũng đáp ứng được yêu cầu kế thừa cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ của các Viện kiểm sát các huyện hiện nay như đề án về mô hình tổ chức bộ máy và chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong tiến trình cải cách tư pháp đã nêu.
Về tên gọi của các Viện kiểm sát khu vực do không còn gắn với địa bàn hành chính cấp huyện nên sẽ được đặt tên phù hợp với Toà án sơ thẩm khu vực hoặc nên đặt tên theo số thứ tự của các Viện kiểm sát khu vực trong tỉnh, ví dụ như: Viện kiểm sát khu vực I, Viện kiểm sát khu vực II, Viện kiểm sát khu vực III tỉnh Lâm Đồng.
Đối với các Viện kiểm sát huyện hải đảo sẽ là một chi nhánh của Viện kiểm sát khu vực phù hợp với địa hạt tư pháp của một số huyện trong khu vực đất liền tại khu vực đó, như vậy có thể giải quyết tốt công tác điều động luân chuyển cán bộ đến công tác tại chi nhánh của Viện kiểm sát khu vực tại huyện đảo vì trong cùng Viện kiểm sát khu vực.
Về tổ chức Đảng trong Viện kiểm sát khu vực được tổ chức theo hệ thống dọc mỗi chi nhánh của Viện kiểm sát khu vực được thành lập một chi bộ, văn phòng Viện kiểm sát khu vực là một chi bộ trực thuộc Đảng uỷ Viện kiểm sát tỉnh, thành phố thuộc Đảng uỷ các cơ quan dân chính đảng tỉnh do Tỉnh uỷ, Thành uỷ quản lý và lãnh đạo.
Về quan hệ của Viện kiểm sát khu vực với Hội đồng nhân dân: Viện kiểm sát khu vực có trách nhiệm báo cáo công tác với Viện kiểm sát tỉnh, thành phố để tổng hợp toàn tỉnh báo cáo công tác trước Hội đồng nhân dân tỉnh, điều đó cũng phù hợp với việc không tổ chức Hội đồng nhân dân cấp huyện đang triển khai thí điểm hiện nay.
Tuy nhiên ở phương án này cũng có những khó khăn vướng mắc bất cập là: Thứ nhất, trong quan hệ phối hợp, điều hành hoạt động, phân công phân nhiệm giữa văn phòng của Viện kiểm sát khu vực với các chi nhánh, (phân viện) của Viện kiểm sát khu vực cũng sẽ gặp khó khăn cụ thể là công tác kiểm sát điều tra do các chi nhánh, (phân viện) của Viện kiểm sát khu vực đảm nhiệm, nhưng khi phải quyết định các vấn đề quan trọng của vụ án thì các cán bộ, Kiểm sát viên của các chi nhánh (phân viện) lại phải đến trụ sở, văn phòng của Viện kiểm sát khu vực để báo cáo Viện trưởng Viện kiểm sát khu vực để quyết định thì sẽ mất đi tính kịp thời của quyết định hoặc khi công việc của Viện kiểm sát khu vực đều do các chi nhánh (phân viện) của Viện kiểm sát khu vực đảm nhiệm thì các phòng chức năng của Viện kiểm sát khu vực sẽ đảm trách nhiệm vụ gì, hay lúc đó trụ sở của Viện kiểm sát khu vực bên cạnh Toà án chỉ là nơi ăn nghỉ phục vụ cho các Kiểm sát viên ở các chi nhánh, (phân viện) về thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử khi có lịch xét xử của Toà án. Thứ hai, khi Viện kiểm sát khu vực được thành lập theo phương án nêu trên thì Viện kiểm sát sẽ không còn là một cơ quan trong hệ thống chính trị ở cấp huyện, từ đó việc lãnh đạo, chỉ đạo của Huyện uỷ đối với hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương sẽ không kịp thời, vì Viện kiểm sát khu vực trực thuộc Đảng uỷ ngành dọc cấp trên và trực thuộc Tỉnh uỷ./.