Hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do tai biến y khoa dưới góc nhìn so sánh với pháp luật Anh

Sự cố y khoa là tình huống không mong muốn hoặc bất thường xảy ra trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh (KBCB) do yếu tố khách quan, chủ quan gây ra, dễ làm phát sinh các tranh chấp pháp lý phức tạp. Trong đó, “tai biến y khoa” là loại sự cố y khoa gây tổn hại đến sức khỏe, tính mạng của người bệnh, xảy ra do người hành nghề có sai sót chuyên môn kỹ thuật, hoặc đã tuân thủ đúng nhưng rủi ro vẫn xảy ra[1] Có thể nói, không thể loại bỏ hoàn toàn tai biến y khoa mà chỉ có thể phòng tránh, giảm thiểu rủi ro xảy ra. Vì vậy, pháp luật về vấn đề này cần được hoàn thiện kịp thời để làm rõ quyền và nghĩa vụ của các bên, góp phần giải quyết dứt điểm các tranh chấp, tránh lãng phí nguồn lực hoặc gây áp lực lớn cho người bệnh và y bác sĩ[2].

1. Các nghĩa vụ bồi thường dân sự do tai biến y khoa

Câu hỏi đầu tiên cần đặt ra là khi xảy ra tai biến, bệnh nhân có thể đòi bồi thường theo căn cứ nào? Luật KBCB năm 2023 chỉ quy định cơ sở KBCB có trách nhiệm bồi thường cho người bệnh “theo quy định của pháp luật” khi có tai biến[3]. Thực tế có hai quan hệ dân sự đáng chú ý là nghĩa vụ theo hợp đồng dịch vụ khám chữa bệnh giữa cơ sở KBCB với bệnh nhân và nghĩa vụ cẩn trọng theo trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (BTTHNHĐ) của nhân viên y tế với bệnh nhân.

Thứ nhất, giữa cơ sở KBCB và bệnh nhân thường đã có quan hệ hợp đồng dịch vụ khám chữa bệnh trước khi tai biến xảy ra[4], có thể dưới nhiều hình thức mà không nhất thiết phải ký vào một văn bản cụ thể[5]. Theo luật dân sự, việc người bệnh bước vào cửa cơ sở KBCB được coi là một đề nghị giao kết hợp đồng bằng hành động, còn việc nhân viên y tế tiếp nhận họ là một chấp nhận giao kết[6]. Việc nhân viên y tế đó - người được cơ sở KBCB giao nhiệm vụ theo hợp đồng lao động - chấp nhận người bệnh cũng sẽ làm phát sinh hợp đồng giữa cơ sở KBCB với người bệnh theo quy định về đại diện của Bộ luật Dân sự năm 2015[7].

Thứ hai, nếu tai biến do một hành vi sai sót của nhân viên y tế thì hành vi này sẽ làm phát sinh trách nhiệm BTTHNHĐ giữa nhân viên đó với người bệnh[8], bởi lẽ theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, “người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe,... quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường”. Trách nhiệm BTTHNHĐ này tồn tại độc lập với quan hệ hợp đồng (nếu có), vì nghĩa vụ BTTHNHĐ phát sinh dựa trên cơ sở luật định và một nghĩa vụ được xác lập bằng ý chí các bên như hợp đồng KBCB không thể có hiệu lực lớn hơn hay xóa bỏ được nghĩa vụ luật định đó.

Tuy nhiên, y bác sĩ thường tiến hành KBCB tại các cơ sở KBCB (pháp nhân), nên nếu tai biến xảy ra trong quá trình đó thì cơ sở KBCB phải chịu trách nhiệm bồi thường thay cho nhân viên của mình, bởi Điều 597 Bộ luật Dân sự năm 2015 buộc “pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra”. Luật KBCB năm 2023 cũng quy định cơ sở KBCB phải bồi thường thay cho nhân viên khi họ có sai sót chuyên môn[9]. Như vậy, khi xảy ra tai biến, bệnh nhân có thể kiện cơ sở KBCB, tương tự như chế định trách nhiệm thay thế tại nhiều nơi như Mỹ và Anh[10]. Dù vậy, không phải lúc nào cơ sở KBCB cũng phải chịu trách nhiệm thay mà chỉ khi nhân viên đó đang “thực hiện nhiệm vụ được pháp nhân giao”. Luật KBCB cấm người hành nghề được hành nghề KBCB “ngoài thời gian, địa điểm đã đăng ký hành nghề”, trừ các trường hợp đặc biệt như cấp cứu, thiên tai[11]... Như vậy, nếu người hành nghề chữa trị ngoài các trường hợp kể trên mà có sai sót gây hại, cá nhân người đó có thể bị người bệnh kiện riêng theo trách nhiệm BTTHNHĐ. Tuy nhiên, hiện chưa rõ Luật KBCB năm 2023 sẽ được áp dụng như thế nào trong trường hợp đó, chẳng hạn như có áp dụng quy trình giải quyết tại Hội đồng chuyên môn các cấp hay không hay cho phép người bệnh khởi kiện dân sự ngay sau tai biến[12].

Trong hai nghĩa vụ bồi thường kể trên, nhiều ý kiến cho rằng nghĩa vụ trong hợp đồng là đáng chú ý hơn cả[13], tai biến được coi là một vi phạm hợp đồng và bệnh nhân nên đòi bồi thường theo căn cứ này[14]. Luật KBCB năm 2023 lúc này trở thành “điều khoản thường lệ” định sẵn tiêu chuẩn cho hợp đồng khám chữa bệnh giữa hai bên[15]. Một số Tòa án ủng hộ quan điểm này khi coi tranh chấp tai biến y khoa là “tranh chấp bồi thường thiệt hại theo hợp đồng dịch vụ"[16]. Tuy nhiên, từ phía bệnh nhân và xã hội, nghĩa vụ BTTHNHĐ của nhân viên y tế với người bệnh có vai trò quan trọng hơn hẳn nghĩa vụ hợp đồng. Nhiều Tòa án Việt Nam cũng vẫn nhận diện tranh chấp tai biến y khoa là liên quan đến trách nhiệm BTTHNHĐ[17]. Luật La Mã, Anh, Mỹ, Đức và Trung Quốc có liên quan cũng thể hiện rằng BTTHNHĐ đóng vai trò quan trọng hơn khi giải quyết tranh chấp về tai biến y khoa[18].

Có 04 lý do tại sao quy định về trách nhiệm BTTHNHĐ có vai trò chính yếu đó và cần được tập trung nghiên cứu nhiều hơn. Thứ nhất, quy định về trách nhiệm BTTHNHĐ có thể giúp bệnh nhân không phải chứng minh rằng bác sĩ có lỗi bất cẩn trong chữa trị - một nghĩa vụ khó mà người bệnh thông thường không đủ kiến thức và nguồn lực để chứng minh. Giải pháp của quy định về trách nhiệm BTTHNHĐ là áp dụng cơ chế “suy đoán lỗi”: Chỉ cần y bác sĩ có hành vi trái pháp luật sẽ đương nhiên bị coi là có lỗi cho đến khi chính họ tự chứng minh được mình không có lỗi trước Hội đồng chuyên môn[19]. Thứ hai, nghĩa vụ BTTHNHĐ là luật định và không dễ từ bỏ như một quyền đòi bồi thường theo hợp đồng. Thứ ba, quy định về trách nhiệm BTTHNHĐ góp phần nâng cao trách nhiệm của y bác sĩ, buộc họ luôn có nghĩa vụ cẩn trọng không gây ra sai sót khi KBCB mọi lúc, mọi nơi, không phụ thuộc vào sự tồn tại của hợp đồng giữa hai bên. Thứ tư, quy định về trách nhiệm BTTHNHĐ chi tiết và đầy đủ hơn nhiều trong việc xác định thiệt hại cụ thể được bồi thường (như chi phí mai táng, thu nhập thực tế, hay bù đắp tinh thần), cũng như các chế tài đặc thù như buộc chấm dứt hành vi gây hại, cấm hành nghề hoặc buộc xin lỗi, cải chính công khai.

2. Hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do tai biến y khoa dưới góc nhìn so sánh

- Về chủ thể bồi thường: Luật KBCB năm 2023 xác định cơ sở KBCB là chủ thể có nghĩa vụ BTTHNHĐ khi xảy ra tai biến y khoa, chẳng hạn như khi người hành nghề tại cơ sở đó có sai sót chuyên môn[20], và người hành nghề chỉ bao gồm người đã được cấp giấy phép hành nghề KBCB như các y bác sĩ. Tuy nhiên, nếu sai sót xảy ra do một người không phải người hành nghề gây ra như: Lễ tân, bảo vệ, thực tập, tình nguyện viên, hoặc khi họ vượt quá thẩm quyền được giao, liệu cơ sở KBCB có chịu trách nhiệm thay thế cho họ hay không? Hiện nay hợp đồng bảo hiểm các bệnh viện mua thường chỉ có đối tượng bảo hiểm là người hành nghề, bảo hiểm khó có khả năng thanh toán cho các trường hợp không là người hành nghề nêu trên, khiến những người này chịu rủi ro lớn về tài chính nếu tai biến xảy ra. Về vấn đề này, có thể tham khảo pháp luật Anh, mở rộng quy định rằng bệnh viện phải bồi thường thay cho y bác sĩ và cả những người hỗ trợ nếu họ cũng gây thiệt hại. Chẳng hạn, trong vụ Darnley v Croydon[21], khi một bệnh nhân tới khám thì các lễ tân bệnh viện đã báo nhầm rằng ông sẽ phải chờ rất lâu hơn thường lệ. Bệnh nhân này đã bỏ về thay vì được các y tá có chuyên môn kiểm tra, và rồi qua đời sau đó. Vì vậy, bệnh viện phải bồi thường do sơ suất mà các lễ tân gây ra[22].

- Về các điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường: Nghĩa vụ BTTHNHĐ sẽ phát sinh khi các điều kiện sau đây đều thỏa mãn: (i) Có hành vi trái pháp luật (gồm cả suy đoán lỗi) xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác; (ii) Thiệt hại xảy ra và (iii) Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi kể trên và thiệt hại[23]. Dù có ý kiến cho rằng trách nhiệm BTTHNHĐ hiện nay không còn yêu cầu yếu tố lỗi, về cơ bản yếu tố này vẫn là một điều kiện nhưng chuyển thành cơ chế suy đoán lỗi. Pháp luật vẫn ghi nhận nếu thiệt hại do lỗi của chính người bị hại hoặc do khách quan thì người gây hại không phải bồi thường (vì không có lỗi)[24]. “Suy đoán lỗi” tức là ai có hành vi trái pháp luật sẽ bị suy đoán là có lỗi và phải tự chứng minh mình không có lỗi, nếu không, trách nhiệm BTTHNHĐ sẽ phát sinh. Cơ chế này thường được áp dụng triệt để trong việc xác định trách nhiệm với tai biến y khoa[25].

- Về hành vi trái pháp luật có suy đoán lỗi: Dưới góc nhìn của luật dân sự, nếu người hành nghề có sai sót chuyên môn kỹ thuật (căn cứ theo Luật KBCB chuyên ngành) thì bị coi là đã có hành vi xâm phạm đến quyền và lợi ích chính đáng của người khác, thoả mãn điều kiện đầu tiên theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015. Người hành nghề có sai sót chuyên môn kỹ thuật tức là đã được Hội đồng chuyên môn xác định là có vi phạm “trách nhiệm trong chăm sóc, điều trị người bệnh”, hoặc vi phạm “các quy định về chuyên môn kỹ thuật”.

Trong hai tiêu chí kể trên, tiêu chí “quy định về chuyên môn kỹ thuật” dễ xem xét hơn, bởi đây là sự vi phạm các tiêu chuẩn luật định về hành vi mà người hành nghề phải thực hiện, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành[26]. Tuy nhiên, trong quá trình KBCB có khả năng phát sinh tình huống mới nằm ngoài dự liệu của nhà làm luật hoặc khi chữa trị các bệnh mới thì chưa có quy định về chuyên môn kỹ thuật. Chẳng hạn, trong vụ án Hoàng Công Lương phạm tội vô ý làm chết người, vào thời điểm xảy ra tai biến y khoa gây hậu quả chết người (29/5/2017), Bộ Y tế vẫn chưa ban hành quy trình kỹ thuật thận nhân tạo, chưa có quy trình kiểm soát, đảm bảo chất lượng nước RO chạy lọc thận, khiến việc xác định liệu bác sĩ Lương có vi phạm “quy định về chuyên môn kỹ thuật” hay không gặp nhiều khó khăn[27].

Vậy cần xem xét liệu có vi phạm “trách nhiệm trong chăm sóc, điều trị người bệnh” hay không, luật chưa làm rõ yếu tố cụ thể giúp xác định trách nhiệm này, chẳng hạn như có thể căn cứ vào mô tả trong hợp đồng lao động hay theo ủy quyền phân công trong quá trình KBCB hay không? Kể cả khi trách nhiệm đã được luật định, cần có tiêu chí chi tiết để xác định mức độ thực thi trách nhiệm trong từng trường hợp cụ thể. Thậm chí, dù liệt kê đủ các trách nhiệm thì vẫn khó theo kịp các thay đổi nhanh chóng trong quá trình KBCB trên thực tế.

Về vấn đề này, pháp luật Việt Nam cần hoàn thiện theo hướng tham khảo pháp luật Anh về các phương thức xác định trách nhiệm của nhân viên y tế trong từng trường hợp cụ thể qua chế định nghĩa vụ quan tâm (duty of care) và tiêu chí tính hợp lý (reasonableness). Theo đó, nhân viên y tế luôn phải có nghĩa vụ quan tâm tới bệnh nhân, mức độ quan tâm của nhân viên đó sẽ tương ứng với mức độ mà một nhân viên y tế thông thường khác sẽ phải thực hiện một cách hợp lý nếu rơi vào hoàn cảnh tương tự[28]. Chẳng hạn, khi một bác sĩ phát hiện người cha có bệnh truyền nhiễm, một bác sĩ thông thường trong trường hợp đó phải tự hiểu rằng mình có nghĩa vụ quan tâm tới vợ con anh ta và phải kiểm tra bệnh cho họ[29]. Tòa án sẽ xét xem một bác sĩ trong trường hợp tương tự cần hành xử như thế nào theo luật, đạo đức nghề nghiệp cũng như sự mong đợi của xã hội. Chẳng hạn, sau điều tra dịch tễ, nếu bác sĩ biết được ai khác có khả năng bị lây nhiễm cao sẽ phải thông báo cho họ. Tuy nhiên, nếu dịch tễ không thể hiện, sẽ là bất hợp lý nếu yêu cầu bác sĩ phải tự điều tra thêm[30]. Pháp luật Anh cũng buộc bác sĩ phải có nghĩa vụ quan tâm và thông báo về “rủi ro phát sinh từ phương thức chữa trị” nếu có một rủi ro khi chữa trị mà bất kỳ người bệnh thông thường nào đều sẽ thấy đó là điều nghiêm trọng và cần được báo trước[31]. Nghĩa vụ cũng phát sinh khi một bác sĩ biết hoặc buộc phải biết rằng rủi ro này là nghiêm trọng đối với một người bệnh cụ thể đó vì lý do nhân thân của họ. Chẳng hạn, nếu phẫu thuật có thể gây ra bệnh run tay, một nghệ sĩ dương cầm sẽ không thể chấp nhận điều đó. Nếu hồ sơ khám thể hiện thông tin nhân thân này mà bác sĩ không đọc, không báo trước về rủi ro trên thì bác sĩ sẽ vi phạm nghĩa vụ quan tâm.

- Về quan hệ nhân quả: Điều 2 Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP ngày 06/9/2022 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Dân sự về trách nhiệm BTTHNHĐ (Nghị quyết số 02/2022) yêu cầu phải có tính “tất yếu” trong quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại nhưng không làm rõ cách xác định. Trên thực tế, quan hệ nhân quả tại Việt Nam thường được xem là tình tiết khách quan của vụ án, dựa vào kết luận của Hội đồng chuyên môn, Viện pháp y Quốc gia hoặc Trung tâm giám định pháp y tại các Sở Y tế[32] Điều 49 Thông tư số 32/2023/TT-BYT ngày 31/12/2023 của Bộ Y tế quy định chi tiết một số điều của Luật KBCB (Thông tư số 32/2023) yêu cầu kết luận của Hội đồng chuyên môn phải xác định nguyên nhân xảy ra tai biến y khoa, kết luận cụ thể người hành nghề có vi phạm Luật KBCB năm 2023 hay không, mức độ sai sót đến đâu và hình thức xử lý tương ứng. Tuy nhiên, việc xác định quan hệ nhân quả “tất yếu” gặp khó khăn, chẳng hạn như khi có nhiều nguyên nhân gây hại.

Để hoàn thiện pháp luật Việt Nam về vấn đề này và tránh tạo tâm lý hoang mang, bất an cho đội ngũ y bác sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, cần tham khảo quy định của pháp luật Anh về xác định quan hệ nhân quả qua tiêu chí khả năng gây hại (probabilities): Sự bất cẩn của nhân viên y tế phải có đóng góp một cách đáng kể (material contribution) vào thiệt hại, chẳng hạn khi hành vi đó tự thân đủ gây ra thiệt hại hoặc làm tăng gấp đôi (doubles the risk) tỉ lệ rủi ro xảy ra, hoặc ít nhất là lớn hơn mức không đáng bận tâm (de minimis) dựa trên số liệu về các vụ việc tương tự[33]. Ví dụ, một bệnh nhân chết do bác sĩ gia đình không kịp thời chẩn đoán ra bệnh và bác sĩ ở bệnh viện cũng không tìm ngay ra bệnh khi cấp cứu cho ông ta, bác sĩ gia đình vẫn phải chịu trách nhiệm và không thể biện hộ rằng kể cả khi có thông báo kịp thời thì đằng nào bệnh viện cũng không cấp cứu được sau đó[34].

- Về thiệt hại: Thông thường thiệt hại được tính bằng việc lấy tình trạng lẽ ra bệnh nhân phải có (nếu bất cẩn không xảy ra) trừ đi tình trạng thực tế hiện tại (bệnh nhân đang phải chịu) bao gồm thiệt hại vật chất thực tế và cả thiệt hại về tinh thần[35]. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam chưa hoàn thiện quy định trong một số trường hợp đặc biệt. Ví dụ, bệnh nhân Việt Nam chưa có cơ hội được xem xét yêu cầu bồi thường vì mất cơ hội được chữa trị (‘loss of a chance’), như khi bác sĩ không phát hiện ung thư kịp thời thì bệnh nhân mất đi nhiều khả năng hồi phục. Một nghiên cứu cho thấy chỉ 64% bệnh nhân được chuyển lên tuyến trên tại Việt Nam được chẩn đoán chính xác ở tuyến dưới và 36% bệnh nhân bị chẩn đoán sai mất đáng kể cơ hội hồi phục[36]. Người nhà bệnh nhân cũng chưa được đòi bồi thường do sang chấn tâm lý từ tai biến xảy ra với bệnh nhân, trong khi bồi thường thiệt hại tinh thần chỉ giới hạn tối đa không quá 50 lần mức lương cơ sở.

Về các vấn đề này, các Tòa án của Anh thường cho rằng những người có cơ hội phục hồi trên 50% nếu được chữa trị kịp thời sẽ có cơ hội khoẻ hẳn, nên nếu bác sĩ chẩn đoán sai thì bệnh nhân được bồi thường, nhưng ít hơn 50% cơ hội thì chưa chắc chẩn đoán sai đã khiến tình hình tệ hơn đáng kể nên không phải bồi thường[37]. Về thiệt hại tinh thần, Tòa án Anh có thể cho phép bồi thường lên đến hàng trăm ngàn bảng (trên 3 tỉ VNĐ) và nạn nhân phái sinh (secondary victims) có thể đòi bồi thường do chấn thương tâm lý khi chứng kiến thương tật của người khác trong một số trường hợp đặc biệt do sai sót y khoa nghiêm trọng[38]. Dù vậy, theo tác giả, nên tham khảo một phần các mức và loại bồi thường này bởi việc hoàn thiện pháp luật cần cân đối phù hợp giữa quyền của bệnh nhân với các điều kiện có giới hạn về chuyên môn, cơ sở vật chất và các nguồn lực khác trong lĩnh vực y tế đang phát triển như Việt Nam.

---------------------------------------------------------------------------

[1]. Điều 2 và 100 Luật KBCB năm 2023.

[2]. Nil Jansen (2021), “The Structure of Tort Law”, OUP, trans. by Sandy Steel, p.130.

[3]. Điều 102 Luật KBCB năm 2023.

[4]. Nguyễn Ngọc Điện (2019), “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ theo hợp đồng”, Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Trách nhiệm dân sự và hợp đồng: Kinh nghiệm của Việt Nam và Liên minh Châu Âu”, Đại học Huế và Hội Hợp tác pháp lý Châu Âu và Việt Nam, 27/06/2019, tr.15.

[5]. Điều 119 Bộ luật Dân sự năm 2015.

[6]. Nguyễn Thị Bảo Anh (2018), “Quy định pháp luật về hành vi sai sót trong y khoa đối với bác sĩ tại Bỉ và Anh”, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ, số 54 (6D), tr.234-235.

[7]. Điều 135, 138 Bộ luật Dân sự năm 2015.

[8]. Eli Mazur, Nguyen Thuy My, Nguyen Phuoc Hang (2022), “Vietnam”, The Healcare Law Review, Fourth Edition, Chapter 15, Law Business Research, p.188.

[9]. Điều 102 Luật KBCB năm 2023.

[10]. Bal Sonny (2009), “An introduction to medical malpractice in the United States”, Clinical Orthopaedics and Related Research 467(2), Springer, p.345-346.

[11]. Điều 7, 36 Luật KBCB năm 2023.

[12]. Điều 50 Thông tư số 32/2023/TT-BYT ngày 31/12/2023 của Bộ Y tế quy định chi tiết một số điều của Luật KBCB. Xem thêm Bản án số 523/2022/HS-PT ngày 12/12/2022 của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

[13]. Nguyễn Ngọc Điện (2019), tlđd, tr.15-16.

[14]. Đinh Thị Thanh Nga (2020), “Bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp trong hợp đồng dịch vụ khám, chữa bệnh theo pháp luật Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 10(410), 5/2020, tr.36-37.

[15]. Đinh Thị Thanh Nga (2020), tlđd, tr. 38-40.

[16]. Tuấn Quang (2018), “Bệnh nhân bị cắt 2 quả thận đã được bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ hỗ trợ 375 triệu đồng”, Sài Gòn giải phóng, https://www.sggp.org.vn/benh-nhan-bi-cat-2-qua-than-da-duoc-benh-vien-da-khoa-tp-can-tho-ho-tro-375-trieu-dong-post484115.html, truy cập ngày 14/02/2025.

[17]. Bản án số 30/2022/DS-PT ngày 25/4/2022 về tranh chấp yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng liên quan đến tính mạng, Tòa án nhân dân tỉnh Bình Phước. Bản án số 677 ngày 21/11/2023 về tranh chấp về bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Bản án số 29/2019/DS-PT ngày 20/3/2019 về tranh chấp về yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do tính mạng bị xâm phạm tại Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng.

[18]. Alan Watson (1988), “Medical Malpractice Law in Ancient Rome”, in Failures of the Legal Imagination, Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1988, p. 65. Michael Petry Franz (2011), “Medical Liability in Germany”, in Bernhard A. Koch (2011), “Medical Liability in Europe: A Comparison of Selected Jurisdictions”, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. I-IV, pp. 262-265. Karl Harald Søvig, Barry Furrow (2022), “Medical Liability: Comparing Compensation Systems”, Chapter 28, in David Orentlicher, Tamara Hervey (2022) Oxford Handbook of Comparative Health Law, OUP, NY, tr. 559-560. Hongjie Man (2022), “Medical malpractice Liability in China”, in Vera Lúcia Raposo, Roy Beran (2022) “Medical Liability in Asia and Australasia”, Ius Gentium: Comparative Perspectives on Law and Justice 94, p.13-16.

[19]. Nguyen Thi Bao Anh (2019), “Comparative analysis of medical malpractice law”, Asian Journal Law and Economics 10 (2), p.2-3. Nguyễn Ngọc Điện, Giáo trình Luật Dân sự II, tr.262 - 263. 

[20]. Điều 2.23, 100 Luật KBCB năm 2023.

[21]. Darnley v Croydon [2018] UKSC 50.

[22]. Anna Smajdor, Jonathan Herring, Robert Wheeler (2021), “Oxford Handbook of Medical Ethics and Law”, Oxford Medical Handbooks, Oxford, 2022, p.99.

[23]. Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP ngày 06/9/2022 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Dân sự về trách nhiệm BTTHNHĐ; Eli Mazur, Nguyen Thuy My, Nguyen Phuoc Hang (2022), tlđd, p.188.

[24]. Điều 2.3(b) Nghị quyết số 02/2022.

[25]. Điều 100 Luật KBCB năm 2023.

[26]. Điều 5 Luật KBCB năm 2023.

[27]. Chỉ đến ngày 13/4/2018, Bộ Y tế mới có Quyết định số 2482/QĐ-BYT ban hành tài liệu hướng dẫn quy trình kỹ thuật thận nhân tạo. Xem thêm: https://plo.vn/vu-bs-luong-quy-trinh-loc-than-va-trach-nhiem-cua-bo-y-te-post511824.html, truy cập ngày 15/02/2025.

[28]. Caparo v Dickman [1990] 2 AC 605 (HL). Bolam v Friern Hospital Management Committee [1957] 1 WLR 582.

[29]. ABC v St George’s Healthcare NHS Trust and Others [2020] EWHC 455.

[30]. Anna Smajdor, Jonathan Herring, Robert Wheeler (2021), tlđd, p.99-100. Charles Foster, Roy Gilbar (2021), “Is there a New Duty to Warn Family Members in English Medical Law?”, Medical Law Review 29 (2), p.364-370.

[31]. Montgomery v Lanarkshire Health Board [2015] UKSC 11, 81-87.

[32]. Mazur, My, Hang (2022), tlđd, p.189.

[33]. Xem thêm tại: Bonnington Castings v Wardlaw [1956] AC 613. Bailey v Ministry of Defence [2009] 1 W.L.R. 1052. Sienkiewicz v Greif (UK) Ltd [2011] UKSC 10. Holmes v Poeton Holdings Limited [2023] EWCA Civ 1377.

[34]. Anna Smajdor, Jonathan Herring, Robert Wheeler (2021), tlđd, p.104.

[35]. Điều 2 Nghị quyết số 02/2022.

[36]. Nguyen Thi Bao Anh, Nguyen Thu Huong (2022), “Vietnamese Tort Liability on Medical Malpractice: Analysis and Comparison”, Journal of Positive Psychology & Wellbeing 6 (2), p.1525-1529.

[37]. Anna Smajdor, Jonathan Herring, Robert Wheeler (2021), tlđd, p.106.

[38]. Paul, Polmear and Purchase and another v Royal Wolverhampton NHS Trust [2024] UKSC 1.