Thời gian qua, Viện kiểm sát Việt Nam đã phối hợp với các nước trong khu vực và trên thế giới thực hiện tốt việc hợp tác trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm núi chung và tội phạm ma túy nói riêng, trong đó thể hiện Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam và Viện kiểm sát nhân dân tối cao nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào phối hợp tổ chức thành công Hội nghị Viện KSND các tỉnh có chung đường biên giới lần thứ 2...
MỘT SỐ KẾT QUẢ VÀ GIẢI PHÁP VỀ HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG CÔNG TÁC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỒNG TỘI PHẠM MA TÚY
Thời gian qua, Viện kiểm sát Việt Nam đã phối hợp với các nước trong khu vực và trên thế giới thực hiện tốt việc hợp tác trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm núi chung và tội phạm ma túy nói riêng, trong đó thể hiện Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam và Viện kiểm sát nhân dân tối cao nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào phối hợp tổ chức thành công Hội nghị Viện KSND các tỉnh có chung đường biên giới lần thứ 2 (tháng 5/2011) tại Lào; lần thứ 3 (tháng 6/2013) tại Việt Nam nhằm tăng cường hợp tác trong tương trợ tư pháp về hình sự đấu tranh có hiệu quả phòng, chống tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia, đặc biệt là tội phạm ma túy và tội phạm buôn bán người. Vụ 1C đã tổ chức tiếp và làm việc với chuyên gia quốc tế của Cơ quan phòng chống ma tuý và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) để đánh giá kết quả thực hiện Dự án “Tăng cường năng lực của các cơ quan pháp luật và thực thi pháp luật trong công tác phòng chống rửa tiền tại Việt Nam” (Dự án VNM/S65) do UNODC tài trợ cho Việt Nam. Đồng thời, tiếp và làm việc với Đoàn công tác Cục phòng, chống ma tuý và Thực thi pháp luật quốc tế, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Mục đích buổi làm việc là tìm hiểu khả năng giúp Việt Nam phát triển năng lực thực thi pháp luật, tư pháp hình sự và xác định các lĩnh vực hợp tác tiềm năng trong thời gian tới. Tham dự Hội nghị tổng kết công tác năm 2011 Nhóm Điều phối Chương trình về Quản trị Quốc gia của Chính phủ Việt Nam và Liên Hợp Quốc và dự hội thảo Quốc tế về phòng, chống ma túy họp tại Bộ Ngoại giao về việc giải quyết đơn của công dân Việt Nam đề nghị can thiệp vì bị Tòa án Indonesia xử tử hình về hành vi vận chuyển ma túy tổng hợp.
Viện kiểm sát các tỉnh có chung đường biên giới với Trung Quốc, Lào, Campuchia đã tích cực mở rộng quan hệ quốc tế, đặc biệt các tỉnh Nghệ An, Thanh Hóa, Sơn La, Điện Biên, Lào Cai, Quảng Ninh, Lai Châu đều có cửa khẩu và đường biên giới, địa hình phức tạp nên Viện kiểm sát các tỉnh này rất quan tâm đến hợp tác với các tỉnh của nước bạn có chung đường biên giới. Các tỉnh đã thông báo cho nhau về tình hình tệ nạn ma túy, tội phạm mua bán ma túy qua biên giới để phối hợp xử lý như việc trồng cây có chứa chất ma túy, các tụ điểm giáp ranh, phối hợp giải quyết các vụ án có bị can là người nước ngoài... Do đó, đã đem lại những kết quả tích cực trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma tỳy, từng bước ngăn chặn và kiềm chế tội phạm ma túy ở các địa bàn trên.
Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với các cơ quan chức năng giải quyết tốt các vụ án có bị can là người gốc Phi. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lào Cai phối hợp với cơ quan chức năng phòng, chống ma túy của tỉnh Vân Nam, Trung Quốc phát hiện và xử lí vụ Dương Vạn Quách (quốc tịch Trung Quốc) vận chuyển trái phép 338,41 gam heroin trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Viện kiểm sát Quảng Ninh trên cơ sở ký kết Kế hoạch phối hợp hành động phòng, chống ma tuý qua biên giới với tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) đã thường xuyên phối hợp trao đổi, cung cấp thông tin về lý lịch tư pháp, thông tin trong bắt giữ, xử lý các đối tượng có liên quan trong các đường dây mua bán, vận chuyển ma tuý qua biên giới, giữ gìn trật tự hai bên biên giới.
VKS các tỉnh Cao Bằng, Lào Cai, Quảng Ninh, Hà Tĩnh và Tây Ninh đã xây dựng Quy chế phối hợp giữa lực lượng Công an, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan để nắm tình hình tố giác, tin báo tội phạm nhằm kiểm sát tốt công tác này. Qua công tác phối hợp Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã nắm và xử lý tốt các tố giác, tin báo tội phạm ma tuý liên quan đến người nước ngoài.
Với chức năng, nhiệm vụ của mình, trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp các vụ án ma tuý có người nước ngoài phạm tội, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã chủ động phối hợp với Đại sứ quán các nước có công dân phạm tội ở Việt Nam tham gia trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử nhằm bảo vệ quyền lợi của công dân nước mình.
Đối với công dân của những nước có Hiệp định tương trợ tư pháp khi điều tra, truy tố và xét xử đều thông báo với Đại sứ quán của họ về hành vi phạm tội cũng như hợp tác giải quyết các vấn đề liên quan.
NhiềuViện kiểm sát địa phươngphối hợp tốt với các Cơ quan điều tra khác như: Hải quan, Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển… trong việc phát hiện, điều tra ban đầu các vụ án ma tuý có đối tượng người nước ngoài phạm tội, đảm bảo cho việc lập biên bản bắt người phạm tội quả tang, thu giữ vật chứng, niêm phong, giám định chất ma tuý, ghi lời khai ban đầu, phiên dịch, cùng phân loại chuyển Cơ quan điều tra điều tra cho đúng thẩm quyền theo qui định của Bộ luật tố tụng hình sự.
Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, Tuy nhiên, qua thực tiễn thực hiện thấy nổi lên một số khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực này như sau:
Việc thực hiện uỷ thác tương trợ tư pháp về yêu cầu xác minh lý lịch tư pháp của công dân Lào phạm tội đôi khi thực hiện chưa được đầy đủ và kịp thời do thời hạn điều tra không còn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh đã phải tổ chức họp liên ngành Công an, Kiểm sát, Toà án bàn biện pháp tháo gỡ vướng mắc.
Việc giám định hộ chiếu, các giấy tờ tùy thân khác đối với các bị can có quốc tịch Nigeria, Zimbawe gặp khó khăn vì cơ quan giám định trả lời không có mẫu để so sánh gây khó khăn cho việc xác định quốc tịch của bị can hoặc lý lịch bị can là người nước ngoài chỉ thể hiện trên hộ chiếu của bị can dẫn đến các cơ quan tiến hành tố tụng nhận thức khác nhau.
Chưa ký kết các hiệp định tương trợ tư pháp về phòng, chống ma tuý giữa Việt Nam - Camphuchia, Việt Nam - Australia, Việt Nam - Nigeria, Việt Nam - Zimbawe hoặc trong Hiệp định tương trợ có nêu vấn đề về xác minh lý lịch tư pháp của người nước ngoài, nhưng chưa cụ thể còn chung chung dẫn đến khó khăn khi thực hiện nên hiệu quả giải quyết chưa cao.
Việc bắt các đối tượng người nước ngoài theo lệnh truy nã, luật quy định trong quyết định phải có đầy đủ các thông tin về lý lịch tư pháp đối tượng bị bắt. Nhưng thực tế nhiều quyết định truy nã người nước ngoài phạm tội lại thiếu những thông tin cần thiết.
Công tác phối hợp với các lực lượng chức năng khác trong dịch thuật, trưng cầu người phiên dịch phục vụ cho công tác điều tra, truy tố, xét xử còn gặp nhiều khó khăn, bị động do tại địa phương không có người phiên dịch sử dụng thông thạo tiếng Lào, tiếng Campuchia, nhiều tỉnh không có tổ chức phiên dịch tiếng chuyên trách, số người phiên dịch được tiếng Lào, Campuchia, Nigeria không nhiều đã gây khó khăn cho công tác điều tra, truy tố, xét xử.
Quá trình điều tra nhiều vụ chỉ bắt được một số đối tượng giữ vai trò thứ yếu trong đường dây (những đối tượng bán lẻ, vận chuyển, sử dụng...). Đối tượng chính bỏ trốn sang Lào không truy bắt được đó tiếp tục tổ chức đường dây vận chuyển ma túy vào Việt Nam gây khó khăn cho công tác điều tra tra, truy tố, xét xử vụ án được triệt để.
Để tăng cường sự hợp tác giữa VKS Việt Nam với các nước thời gian tới đạt kết quả cao, đề xuất một số kiến nghị cụ thể:
- Kiến nghị, đề xuất với Chính phủ và Cơ quan chức năng các nước trong khu vực và trên thế giới
Để đấu tranh ngăn chặn có hiệu quả với tội phạm ma tuý trên tuyến biên giới, các lực lượng phòng, chống ma tuý của Việt Nam cần phối hợp tốt với lực lượng phòng, chống ma tuý của các nước bạn. Hàng quý, tổ chức giao ban để trao đổi kinh nghiệm ở các cấp, nhất là cấp huyện khu vực biên giới. Thường xuyên thông báo cho nhau thông tin về tình hình, cũng như thủ đoạn hoạt động của tội phạm ma tuý tại khu vực biên giới.
Nghiên cứu, đề xuất đơn giản hoá các thủ tục qua lại biên giới cho lực lượng chuyên trách phòng, chống ma tuý khi có yêu cầu trực tiếp vào sâu trong nội địa của mỗi bên phục vụ công tác điều tra, truy bắt, xử lý tội phạm ma tuý.
Sớm nghiên cứu, tổ chức ký kết Quy chế phối hợp trên phạm vi toàn quốc giữa Viện kiểm sát với Công an, Biên phòng, Hải quan về công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma tuý, trong đó cần quy định trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan trong công tác này. Viện KSND tối cao cần ban hành hướng dẫn Viện kiểm sát các cấp trong việc giải quyết các yêu cầu về tương trợ tư pháp.
Đẩy mạnh công tác tuyên truyền phong trào quần chúng bảo vệ an ninh tổ quốc ở các xã, khu vực biên giới để nhân dân biết về tác hại nguy hiểm của tội phạm ma tuý từ đó tích cực tham gia phòng, chống ma tuý.
- Kiến nghị, đề xuất hoàn thiện pháp luật và tăng cường hợp tác về tương trợ tư pháp
Đề xuất với Chính phủ các nước có chung đường biên giới tổ chức sơ kết việc thực hiện Hiệp định tương trợ tư pháp để rà soát, đối chiếu làm cơ sở sửa đổi, bổ sung Hiệp định cho phù hợp với thực tiễn hiện nay.
Tăng cường ký kết Hiệp định tương trợ tư pháp với các nước Việt Nam chưa hợp tác nhằm có khung pháp lý để giải quyết triệt để đối với tất cả các loại tội phạm, trong đó cần quan tâm đến tội phạm ma tuý.
Tham mưu xây dựng mới hoặc sửa đổi, bổ sung các Hiệp định, Nghị định, biên bản ghi nhớ tạo cơ sở pháp lý cho công tác trao đổi thông tin, phối hợp trong điều tra, bắt giữ, dẫn giải đối tượng phạm tội, đối tượng truy nã; thu giữ, trao đổi tang vật chứng và các tài liệu liên quan.
Chủ động thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp thông qua cơ quan Trung ương đầu mối để kịp thời xác minh tiền án, tiền sự của bị can ngay sau khi khởi tố vụ án, khởi tố bị can, đảm bảo cho việc xử lý vụ án đúng thời hạn luật định.
Tăng cường công tác đào tạo, tập huấn, trao đổi kinh nghiệm và thông tin về công tác phòng, chống tội phạm ma tuý cho cán bộ Viện kiểm sát để nâng cao trình độ nghiệp vụ, nhất là tìm hiểu học tập về pháp luật phòng, chống ma tuý của mỗi bên.
Tổ chức tập huấn liên ngành về Luật tương trợ tư pháp cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán ở các tỉnh có chung đường biên giới Việt Nam - Lào; Việt Nam - Campuchia; Việt Nam - Trung Quốc để thống nhất về nhận thức và tổ chức thực hiện pháp luật.
Tăng cường đào tạo ngoại ngữ, nhất là tiếng địa phương cho đội ngũ cán bộ Kiểm sát viên, đặc biệt là các địa phương có chung đường biên giới với Việt Nam./.
Thái Hưng